Brak zgody na podwyższenie daniny solidarnościowej z 4 proc. do 5 proc.

Na posiedzeniu sejmowej komisji finansów publicznych 20 października 2026 r. poseł Janusz Kowalski zgłosił poprawkę zmierzającą do odstąpienia od podwyższenia stawki daniny solidarnościowej z dotychczasowych 4 proc. do 5 proc.

Proponowana poprawka Janusz Kowalskiego do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne zmierza do odstąpienia od podwyższenia stawki daniny solidarnościowej z dotychczasowych 4 do 5%, przewidzianego w projektowanej zmianie art. 30h ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Projektowane przez rząd rozwiązanie budzi istotne zastrzeżenia zarówno ze względu na sposób uzasadnienia dodatkowego obciążenia podatkowego, jak i jego konsekwencje dla stabilności systemu podatkowego, przewidywalności prowadzenia działalności gospodarczej oraz finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że podwyższenie stawki daniny solidarnościowej o jeden punkt procentowy oznacza wzrost jej nominalnego poziomu aż o 25 proc. w stosunku do obecnie obowiązującej stawki. Nie jest to zatem zmiana o charakterze wyłącznie technicznym ani nieistotna korekta wysokości istniejącego obciążenia publicznoprawnego. Stanowi ona znaczące zwiększenie dodatkowego ciężaru podatkowego nakładanego na określoną grupę podatników.

Wprowadzenie takiej podwyżki powinno zostać poprzedzone szczegółową analizą jej rzeczywistych skutków, uwzględniającą nie tylko prognozowane zwiększenie dochodów publicznych, ale również wpływ na zachowania podatników, skłonność do podejmowania ryzyka gospodarczego oraz decyzje dotyczące inwestowania i reinwestowania osiąganych dochodów.

Szczególne zastrzeżenia budzi przy tym przedstawione w uzasadnieniu projektu powiązanie podwyższenia daniny solidarnościowej z potrzebą częściowego zrekompensowania skutków finansowych zmian w skali podatkowej PIT.

Należy przypomnieć, że danina solidarnościowa nie została ustanowiona jako powszechny instrument bilansowania zmian w podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o Funduszu Solidarnościowym wpływy z tej daniny stanowią przychód Funduszu Solidarnościowego, którego ustawowo określone zadania obejmują realizację szczególnych celów społecznych.

Nie oznacza to, że ustawodawca nie może oceniać skutków zmian podatkowych z perspektywy całego sektora finansów publicznych. Niemniej jednak instrumentalne uzasadnianie podwyższenia daniny solidarnościowej koniecznością rekompensowania kosztów reformy skali PIT zaciera różnicę między szczególnym przeznaczeniem wpływów z daniny a ogólnymi potrzebami finansowymi państwa.

Przyjęcie takiej argumentacji wymagałoby szczególnie starannego wykazania, że zwiększenie obciążenia jest niezbędne, proporcjonalne oraz uzasadnione rzeczywistymi potrzebami wynikającymi z realizacji ustawowych zadań Funduszu Solidarnościowego. Samo dążenie do ograniczenia fiskalnych kosztów zmiany skali PIT nie powinno być uznawane za wystarczające uzasadnienie podwyżki daniny o odrębnym ustawowym przeznaczeniu.

Należy jednocześnie podkreślić, że podatnicy objęci daniną solidarnościową mogą uczestniczyć w finansowaniu działalności gospodarczej, w tym przedsięwzięć o znacznej wartości kapitałowej. Zwiększenie obciążeń dochodów osiąganych przez takie osoby może prowadzić do ograniczenia środków pozostających do dyspozycji na finansowanie nowych przedsięwzięć, rozwijanie istniejącej działalności oraz podejmowanie inwestycji.

W obecnych warunkach gospodarczych, charakteryzujących się podwyższoną niepewnością geopolityczną, koniecznością zwiększania produktywności oraz potrzebą mobilizacji kapitału prywatnego, ustawodawca powinien szczególnie ostrożnie podchodzić do rozwiązań zwiększających obciążenia fiskalne dochodów, które mogą być następnie przeznaczane na działalność inwestycyjną.

Nie można przy tym pomijać znaczenia stabilności i przewidywalności prawa podatkowego. Decyzje dotyczące struktury finansowania przedsięwzięć gospodarczych, polityki wynagrodzeń właścicielskich czy wieloletnich planów inwestycyjnych podejmowane są zazwyczaj z odpowiednim wyprzedzeniem. Istotna zmiana ciężarów fiskalnych, wprowadzana w końcowej części roku podatkowego i mająca wywoływać skutki już w kolejnym roku, może prowadzić do konieczności nagłej modyfikacji przyjętych założeń finansowych.

Zastrzeżenia te należy rozpatrywać w kontekście zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywodzonej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Chociaż ustawodawca dysponuje szeroką swobodą w kształtowaniu obciążeń podatkowych, korzystanie z tej kompetencji powinno uwzględniać uzasadnione oczekiwania podatników co do możliwości racjonalnego planowania ich działalności.

Nie ulega wątpliwości, że konieczne jest zapewnienie stabilnego finansowania zadań publicznych oraz prowadzenie polityki podatkowej uwzględniającej zdolność podatników do ponoszenia ciężarów fiskalnych. Nie może to jednak oznaczać automatycznego zwiększania obciążeń wybranych kategorii podatników bez dostatecznego wykazania gospodarczej i systemowej zasadności takiego rozwiązania.

Proponowane zwiększenie daniny solidarnościowej nie zostało dostatecznie uzasadnione w kontekście jego potencjalnych skutków gospodarczych oraz przyjętego sposobu powiązania tej zmiany z reformą skali podatkowej PIT.

Z tych względów zasadne jest skreślenie art. 1 pkt 2 projektu ustawy i pozostawienie stawki daniny solidarnościowej na dotychczasowym poziomie 4%.