Interpelacja w sprawie funkcjonowania Funduszu Kościelnego oraz efektów i kosztów prac Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego
Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 20 sierpnia 2026 roku w sprawie funkcjonowania Funduszu Kościelnego oraz efektów i kosztów prac Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego.
Fundusz Kościelny od wielu lat stanowi element systemu regulującego relacje finansowe państwa z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Jego funkcjonowanie ma przy tym określone podstawy historyczne i prawne, związane m.in. z przejęciem przez komunistów majątku kościelnego w 1950 r.
11 stycznia 2024 r. prezes Rady Ministrów powołał Międzyresortowy Zespół do spraw Funduszu Kościelnego. Do jego zadań należy m.in. analiza funkcjonowania funduszu oraz zagadnień związanych z finansowaniem składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego duchownych. Od momentu powołania tego gremium upłynęło już ponad dwa i pół roku, dlatego zasadne jest dokonanie oceny rzeczywistych rezultatów prowadzonych prac.
Fundusz Kościelny nie może być traktowany wyłącznie jako pozycja wydatkowa w budżecie państwa. Obejmuje on rozwiązania dotyczące zabezpieczenia społecznego duchownych różnych kościołów i związków wyznaniowych, a także sfer działalności mających znaczenie dla całych społeczności lokalnych. Dotyczy to zwłaszcza działalności charytatywnej i opiekuńczej oraz ochrony obiektów sakralnych, które w wielu przypadkach stanowią jednocześnie istotną część polskiego dziedzictwa kulturowego.
Ewentualne ingerencje w ten system powinny być zatem poprzedzone rzetelną analizą ich skutków prawnych, społecznych i finansowych. Dotyczy to również sytuacji mniejszych kościołów i związków wyznaniowych, dla których obecne rozwiązania mogą mieć szczególne znaczenie z punktu widzenia możliwości finansowania składek duchownych. W odniesieniu do Kościoła katolickiego konieczne pozostaje także respektowanie obowiązujących zasad regulujących stosunki pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Stolicą Apostolską. Tym bardziej istotne jest więc uzyskanie informacji, jaki jest obecnie rzeczywisty zakres prowadzonych prac, jakie rozwiązania były dotychczas analizowane oraz jakie argumenty przemawiają, zdaniem rządu, za dokonywaniem zmian w funkcjonującym systemie.
Osobną kwestią pozostaje finansowanie działalności samego międzyresortowego zespołu. Zgodnie z § 13 zarządzenia o jego powołaniu wydatki związane z działalnością zespołu, a także powoływanych zespołów problemowych, są pokrywane z budżetu państwa. Po ponad dwóch i pół roku funkcjonowania tego gremium opinia publiczna ma prawo uzyskać pełną informację o wysokości środków wydatkowanych na jego działalność.
Dotyczy to nie tylko bezpośrednich kosztów organizacyjnych, lecz również wydatków na analizy, ekspertyzy, opinie, obsługę prac, posiedzenia zespołów problemowych oraz wszelkie inne działania podejmowane w związku z realizacją powierzonych zadań. Konieczne jest również wskazanie, jakie konkretne materiały i opracowania powstały w wyniku tych wydatków oraz w jaki sposób zostały one wykorzystane.
Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie analizy, opracowania, ekspertyzy lub warianty rozwiązań zostały dotychczas przygotowane w ramach prac zespołu i zespołów problemowych oraz które z nich zostały przekazane prezesowi Rady Ministrów lub właściwym ministrom?
Czy w ramach prowadzonych analiz oceniano znaczenie obecnego systemu dla mniejszych kościołów i związków wyznaniowych? Jeżeli tak, jakie były wyniki tej oceny, w szczególności w zakresie możliwości samodzielnego finansowania składek duchownych przez te wspólnoty?
Czy zespół analizował skutki ewentualnych zmian w funkcjonowaniu Funduszu Kościelnego dla działalności charytatywnej, opiekuńczej oraz ochrony zabytkowych obiektów sakralnych? Jeżeli tak, jakie zagrożenia lub dodatkowe koszty dla budżetu państwa i samorządów zostały w tym zakresie zidentyfikowane?
Czy w toku prac dokonano analizy historycznych i majątkowych podstaw funkcjonowania Funduszu Kościelnego, w szczególności w kontekście przejęcia przez państwo nieruchomości należących do kościelnych osób prawnych? Jeżeli tak, jakie wnioski wynikają z tej analizy?
Czy rząd przyjmuje, że ewentualne zmiany dotyczące finansowania Kościoła katolickiego wymagają uzgodnień prowadzonych z poszanowaniem obowiązujących regulacji konkordatowych? Jeżeli tak, jakie zasady w tym zakresie przyjęto w dotychczasowych pracach?
Ile wyniosły łącznie wydatki z budżetu państwa związane z działalnością Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego od dnia jego powołania do dnia udzielenia odpowiedzi na interpelację?
Proszę o przedstawienie kosztów działalności zespołu w podziale na poszczególne lata oraz kategorie wydatków, w szczególności koszty analiz, ekspertyz, opinii prawnych i ekonomicznych, obsługi organizacyjnej, delegacji, posiedzeń oraz prac zespołów problemowych.
Ile ekspertyz, analiz i opinii zostało odpłatnie zamówionych na potrzeby prac zespołu, jakie podmioty je przygotowały, ile kosztowało każde z tych opracowań oraz czego dotyczyły?
Ile posiedzeń międzyresortowego zespołu oraz utworzonych w jego ramach zespołów problemowych odbyło się od stycznia 2024 r. i jaka była frekwencja przedstawicieli poszczególnych resortów?
Jakie wymierne rezultaty prac zespołu rząd może wskazać w zestawieniu z kosztami jego funkcjonowania poniesionymi dotychczas ze środków publicznych?
Jakie są obecnie dalsze zamierzenia rządu wobec Funduszu Kościelnego oraz czy przed podjęciem jakichkolwiek decyzji dotyczących jego funkcjonowania zostaną przedstawione pełne skutki finansowe, społeczne i prawne proponowanych rozwiązań, w tym ich wpływ na wszystkie kościoły i związki wyznaniowe korzystające z funduszu?
Oto odpowiedź Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2026 roku:
Międzyresortowy Zespół do spraw Funduszu Kościelnego (dalej Zespół) został utworzony zgodnie z zarządzeniem Nr 5 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2024 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego (M.P. poz. 17). W ramach Międzyresortowego Zespołu powołano zespół roboczy (problemowy), którego zadaniem była analiza następujących czterech wariantów reformy Funduszu Kościelnego: modelu odpisu na rzecz wskazanego kościoła lub związku wyznaniowego – propozycja zgłoszona przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; modelu odpisu wypracowanego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji; modelu likwidacji Funduszu Kościelnego – z przeniesieniem środków do ZUS oraz modelu odpisu wzorowanego na włoskim „otto per mille”. Ponadto, w ramach prowadzonych prac analizowano w szczególności rozwiązania dotyczące finansowania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne osób duchownych, finansowania działalności społecznej prowadzonej przez kościoły i inne związki wyznaniowe oraz ochrony i konserwacji zabytkowych obiektów sakralnych. Powyższe warianty stanowiły materiał roboczy zespołu problemowego i były przedmiotem analiz pod kątem ich skutków finansowych, społecznych i prawnych. Zespół nie prowadził odrębnych analiz dotyczących szacunkowej skali oraz wartości majątku przekazanego kościołom po 1989 r. jako formy rekompensaty za mienie przejęte w okresie PRL. W trakcie konsultacji przedstawiciele strony katolickiej, deklarując zrozumienie dla konieczności wprowadzenia zmian i gotowość do współpracy, konsekwentnie prezentują stanowisko, że regulowanie spraw będących przedmiotem prac Międzyresortowego Zespołu – w przypadku Kościoła Katolickiego – powinno się odbywać na forum Rządowej i Kościelnej Komisji Konkordatowej, w oparciu o artykuły 22 i 29 Konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r., nr 51, poz. 318). W związku z powyższym, Prezes Rady Ministrów powołał w dniu 19 września 2025 r. reprezentantów poszczególnych resortów do prac w Rządowej Komisji Konkordatowej w celu umożliwienia podjęcia stosownych negocjacji z Kościelną Komisją Konkordatową. Jednocześnie informuję, że zgodnie z zapisami wspomnianego zarządzenia w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego, za obsługę merytoryczną, organizacyjno- prawną, techniczną i kancelaryjno-biurową Zespołu odpowiada Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, której pracownik jest Sekretarzem Zespołu, odpowiedzialnym m.in. za kwestie sporządzania protokołu przebiegu posiedzenia.
Źródło: https://www.sejm.gov.pl
