Interpelacja w sprawie kosztów funkcjonowania powiatów

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 30 czerwca 2026 roku w sprawie kosztów funkcjonowania powiatów.

W związku z powracającą debatą publiczną dotyczącą zasadności dalszego funkcjonowania powiatów jako pośredniego szczebla samorządu terytorialnego zwracam się o przedstawienie danych finansowych pozwalających na rzetelną ocenę kosztów ich funkcjonowania oraz możliwych oszczędności wynikających z ewentualnej likwidacji, konsolidacji lub zmiany zakresu zadań powiatów.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie były w latach 2022, 2023, 2024 i 2025 łączne koszty administracyjne funkcjonowania powiatów ziemskich, z podziałem na poszczególne powiaty oraz na następujące kategorie:

a) wydatki na rady powiatów, w tym diety radnych i obsługę rady,
b) wydatki na zarządy powiatów, w tym wynagrodzenia starostów, wicestarostów, członków zarządu oraz skarbników i sekretarzy,
c) wydatki na starostwa powiatowe,
d) wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń pracowników administracyjnych,
e) obsługę prawną, księgową, kadrową i organizacyjną,
f) utrzymanie budynków administracyjnych,
g) zakup usług zewnętrznych,
h) systemy informatyczne, licencje i obsługę techniczną,
i) promocję powiatów,
j) pozostałe wydatki administracyjne?

Proszę o wskazanie zarówno kwot nominalnych, jak i udziału tych wydatków w całkowitych wydatkach bieżących powiatów.

2. Jaka część obecnych wydatków powiatów mogłaby zostać realnie wyeliminowana w przypadku likwidacji lub konsolidacji powiatów, a jaka część zostałaby jedynie przeniesiona do innych jednostek sektora finansów publicznych?

Proszę o rozróżnienie:

a) wydatków możliwych do trwałego ograniczenia,
b) wydatków, które musiałyby zostać poniesione przez gminy,
c) wydatków, które musiałyby zostać poniesione przez województwa,
d) wydatków, które musiałyby zostać przejęte przez budżet państwa lub administrację rządową,
e) wydatków, których poziom po reformie mógłby wzrosnąć.

3. Czy Ministerstwo Finansów posiada kalkulacje potencjalnych skutków finansowych likwidacji powiatów w następujących wariantach:

a) przejęcie zadań powiatów przez gminy,
b) przejęcie zadań powiatów przez województwa,
c) przejęcie zadań powiatów przez administrację rządową,
d) wariant mieszany, w którym część zadań przejmują gminy, część województwa, a część administracja rządowa,
e) wariant konsolidacyjny, zakładający zmniejszenie liczby powiatów zamiast całkowitej ich likwidacji?

Jeżeli takie kalkulacje istnieją, proszę o ich przedstawienie. Jeżeli nie istnieją, proszę o wskazanie, czy Ministerstwo Finansów planuje ich przygotowanie.

4. Dla każdego z wariantów wskazanych w pytaniu 3 proszę o przedstawienie, jeżeli Ministerstwo Finansów dysponuje takimi danymi lub szacunkami, następujących wartości:

a) przewidywane oszczędności roczne brutto,
b) przewidywane oszczędności roczne netto,
c) koszty jednorazowe reformy,
d) koszty odpraw i zmian pracowniczych,
e) koszty przejęcia pracowników przez inne jednostki,
f) koszty zmian organizacyjnych po stronie gmin, województw lub administracji rządowej,
g) koszty zmian systemów informatycznych, rejestrów i baz danych,
h) koszty przejęcia dokumentacji, umów, należności i zobowiązań,
i) przewidywany czas, po którym reforma mogłaby przynieść dodatni efekt finansowy dla sektora finansów publicznych.

5. Jaka była według ostatnich dostępnych danych łączna wartość mienia powiatów ziemskich, z podziałem na poszczególne powiaty oraz na następujące kategorie:

a) grunty,
b) budynki i lokale,
c) drogi powiatowe i infrastruktura drogowa,
d) szkoły i placówki oświatowe,
e) szpitale i inne podmioty lecznicze,
f) domy pomocy społecznej, placówki opiekuńcze i placówki pieczy zastępczej,
g) udziały i akcje w spółkach,
h) pojazdy, sprzęt i wyposażenie,
i) pozostałe aktywa trwałe?

Proszę o przedstawienie danych według wartości księgowej brutto, wartości księgowej netto oraz według szacunkowej wartości rynkowej.

6. Czy Ministerstwo Finansów posiada dane, jaka część majątku powiatów jest obciążona:

a) zobowiązaniami finansowymi,
b) hipotekami lub innymi zabezpieczeniami,
c) umowami wieloletnimi,
d) projektami finansowanymi ze środków Unii Europejskiej,
e) obowiązkiem zachowania trwałości projektów,
f) ograniczeniami wynikającymi z przepisów szczególnych?

Jeżeli takie dane istnieją, proszę o ich przedstawienie. Jeżeli nie istnieją, proszę o wskazanie, który organ powinien je posiadać.

7. Jakie były w latach 2022–2025:

a) zobowiązania powiatów zaliczane do państwowego długu publicznego,
b) zobowiązania wymagalne,
c) należności powiatów,
d) koszty obsługi długu,
e) zobowiązania z tytułu umów wieloletnich,
f) zobowiązania jednostek organizacyjnych powiatów,
g) zobowiązania podmiotów leczniczych, dla których powiat jest podmiotem tworzącym lub właścicielem?

Proszę o przedstawienie danych łącznie oraz w podziale na poszczególne powiaty.

8. Jakie skutki dla systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego miałaby likwidacja powiatów, w szczególności w zakresie:

a) udziałów w PIT i CIT,
b) subwencji ogólnej,
c) potrzeb finansowych jednostek samorządu terytorialnego,
d) dotacji celowych,
e) środków z Funduszu Pracy i innych funduszy celowych,
f) mechanizmów wyrównawczych i korekcyjnych,
g) relacji finansowych między budżetem państwa, gminami i województwami?

Czy Ministerstwo Finansów posiada wyliczenia pokazujące, w jaki sposób obecne dochody powiatów musiałyby zostać rozdzielone między gminy, województwa i budżet państwa?

9. Czy w latach 2022–2025 Ministerstwo Finansów przygotowało, otrzymało lub analizowało jakiekolwiek dokumenty dotyczące:

a) likwidacji powiatów,
b) konsolidacji powiatów,
c) zmiany liczby powiatów,
d) połączenia powiatów obwarzankowych z miastami na prawach powiatu,
e) przejęcia zadań powiatów przez inne jednostki,
f) wartości majątku powiatów,
g) kosztów administracyjnych powiatów,
h) możliwych oszczędności netto wynikających z reformy powiatowej?

Jeżeli tak, proszę o przekazanie tych analiz, notatek, modeli finansowych, tabel, zestawień lub innych dokumentów. Jeżeli nie, proszę o jednoznaczne wskazanie, że Ministerstwo Finansów nie dysponuje takimi analizami.

Proszę o przekazanie danych liczbowych w formie tabelarycznej, najlepiej w plikach XLSX lub CSV, z podziałem na:

a) lata 2022, 2023, 2024 i 2025,
b) poszczególne powiaty,
c) kategorie wydatków, dochodów, majątku i zobowiązań,
d) warianty ewentualnej reformy.

10. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło w ostatnich 2 latach jakiekolwiek symulacje dotyczące ograniczenia kosztów funkcjonowania powiatów?

Oto odpowiedź Ministerstwa Finansów z dnia 23 lipca 2026 roku:

Na wstępie wyjaśniam, że finanse publiczne obejmują procesy gromadzenia środków publicznych i ich rozdysponowania na podstawie przepisów prawa. Przepisy te określają także zasady, zakres i terminy gromadzenia danych sprawozdawczych, w tym pochodzących od jednostek samorządu terytorialnego.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 29 stycznia 2025 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej, Ministerstwo Finansów otrzymuje od każdej jednostki samorządu terytorialnego kwartalne sprawozdania budżetowe. Jednostki samorządu terytorialnego sporządzają sprawozdania z uwzględnieniem i w szczegółowości klasyfikacji budżetowej. Jednostki samorządu terytorialnego sporządzają i przekazują do Ministerstwa Finansów również kwartalne sprawozdania w zakresie operacji finansowych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych.

Na podstawie danych, którymi dysponuje Ministerstwo Finansów, przekazuję zestawienia, w podziale na poszczególne powiaty, za lata 2022 – 2025, dotyczące:

1) wydatków powiatów w zakresie:

- Rad powiatów (rozdział 75019),

- Starostw powiatowych (rozdział 75020)

- Promocji (rozdział 75075),

sporządzone na podstawie sprawozdań Rb-28S z wykonania planu wydatków budżetowych samorządowej jednostki budżetowej/jednostki samorządu terytorialnego,

2) zobowiązań powiatów, sporządzone na podstawie sprawozdań Rb-Z - kwartalne sprawozdanie o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych oraz poręczeń i gwarancji,

3) należności powiatów, sporządzone na podstawie sprawozdań Rb-N - kwartalne sprawozdanie o stanie należności oraz wybranych aktywów finansowych,

4) wydatków powiatów na obsługę zadłużenia, sporządzone na podstawie sprawozdań Rb-28S z wykonania planu wydatków budżetowych samorządowej jednostki budżetowej/jednostki samorządu terytorialnego,

5) dochodów i wydatków, w podziale na bieżące i majątkowe (na podstawie sprawozdań Rb-27S i Rb-28S).

Bazy danych z informacjami zawartymi w sprawozdaniach budżetowych poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego i zestawienia zbiorcze z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego, publikowane są na stronach BIP Ministerstwa Finansów, w podziale na poszczególne lata budżetowe. Ministerstwo Finansów publikuje również corocznie Informację o wykonaniu budżetów jednostek samorządu terytorialnego, stanowiącą załącznik do Sprawozdania z wykonania budżetu państwa.

Ponadto, uprzejmie informuję, że Ministerstwo Finansów nie dysponuje danymi dotyczącymi mienia powiatów. Dane w tym zakresie prezentują powiaty na podstawie art. 267 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 3. Zgodnie z tym przepisem zarząd jednostki samorządu terytorialnego przedstawia, w terminie do dnia 31 marca roku następującego po roku budżetowym, organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego informację o stanie mienia jednostki samorządu terytorialnego, zawierającą m.in. dane dotyczące przysługujących jednostce samorządu terytorialnego praw własności, dane dotyczące innych niż własność praw majątkowych oraz dane dotyczące posiadania, a także dane o dochodach uzyskanych z tytułu wykonywania prawa własności i innych praw majątkowych oraz z wykonywania posiadania oraz inne dane i informacje o zdarzeniach mających wpływ na stan mienia jednostki samorządu terytorialnego. Informację, o której mowa wyżej zarząd jednostki samorządu terytorialnego przedstawia także regionalnej izbie obrachunkowej.

Jednocześnie, uprzejmie informuję, że Ministerstwo Finansów nie jest właściwe w zakresie inicjowania zmian w podziale administracyjnym kraju. Projektowanie ewentualnych zmian struktury administracyjnej należy do kompetencji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, a ostateczna decyzja w tym zakresie należy do ustawodawcy.

W związku z powyższym, Ministerstwo Finansów nie prowadziło i nie prowadzi analiz dotyczących likwidacji powiatów, ani symulacji dotyczących ograniczenia kosztów funkcjonowania powiatów.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl