Interpelacja w sprawie wpływu ETS2 na MŚP i potrzeby ochrony przedsiębiorców

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 10 sierpnia 2025 roku w sprawie wpływu systemu ETS2 na małe i średnie przedsiębiorstwa oraz konieczności wprowadzenia skutecznych mechanizmów ochrony przedsiębiorców.

Wprowadzenie systemu ETS2, który nakłada dodatkowe opłaty na emisję dwutlenku węgla powstającą przy ogrzewaniu i transporcie, stanowi poważne zagrożenie dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w Polsce. W praktyce oznacza to wzrost kosztów działalności firm, które już teraz działają w trudnych warunkach gospodarczych i muszą mierzyć się z rosnącą inflacją, drożejącą energią oraz wysokimi podatkami. Szczególnie dotkliwe będzie to dla branż takich jak transport, handel detaliczny oraz gastronomia, które ze względu na specyfikę działalności nie mają możliwości łatwego ograniczenia zużycia paliw i energii. Wprowadzenie systemu ETS2 bez odpowiednich mechanizmów ochronnych może doprowadzić do upadku wielu przedsiębiorstw, utraty miejsc pracy oraz osłabienia konkurencyjności polskiej gospodarki na rynku europejskim i światowym. Nie można dopuścić, by polityka klimatyczna stała się kolejnym ciężarem dla przedsiębiorców, którzy są fundamentem polskiej gospodarki i odpowiedzialni za tworzenie miejsc pracy.

Wobec powyższego konieczne jest jednostronne wyjście Polski z systemu ETS albo w sytuacji bojaźliwości i bezczynności rządu Donalda Tuska w relacjach z UE pilne wprowadzenie jasnych, skutecznych i dostosowanych do realiów rynkowych mechanizmów wsparcia dla przedsiębiorców, które pozwolą zminimalizować negatywne skutki systemu ETS2. W szczególności należy rozważyć preferencyjne warunki finansowania, zwolnienia podatkowe lub rekompensaty dla firm najbardziej narażonych na wzrost kosztów – finansowane oczywiście z budżetu UE, a nie z polskiego budżetu. Równie istotne jest monitorowanie sytuacji na rynku oraz szybka reakcja państwa na ewentualne negatywne konsekwencje wprowadzenia nowych regulacji.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje jednostronne wyjście Polski z systemu ETS?

2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje wprowadzenie konkretnych form wsparcia finansowego dla małych i średnich przedsiębiorstw dotkniętych systemem ETS2? Jakie rozwiązania są obecnie rozważane?

3. Czy ministerstwo zamierza opracować kryteria identyfikacji przedsiębiorstw szczególnie narażonych na negatywne skutki ETS2, które będą mogły liczyć na preferencyjne traktowanie?

4. Jakie działania są przewidziane w celu ochrony branż najbardziej energochłonnych i paliwochłonnych, w szczególności transportu, handlu i gastronomii?

Oto odpowiedź Ministerstwa Klimatu i Środowiska z dnia 5 września 2025 roku:

Prawo nie przewiduje możliwości jednostronnej rezygnacji przez państwo członkowskie z uczestnictwa w systemie EU ETS, nie reguluje ono również procedury wyłączenia państwa członkowskiego z tego systemu. W praktyce nie było również takiego przypadku.

W obowiązującym stanie prawnym nie istnieje możliwość odrzucenia przez Polskę systemu handlu przydziałami uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w UE, a także nie ma możliwości częściowego wyłączenia stosowania przepisów dyrektywy 2003/87/WE1 (dalej: dyrektywa ETS), bez narażania się na konsekwencje prawne i ekonomiczne. Wyjście z systemu wiązałoby się m.in. z wszczęciem postępowania naruszeniowego przez Komisję przeciwko Polsce, skierowaniem skargi do TSUE i skutkowałoby nałożeniem na Polskę kar finansowych, które obowiązywałyby do momentu usunięcia przedmiotu naruszenia. Polski Rząd pracuje nad wymuszeniem zmian w uzgodnionej w maju 2023 r. regulacji wprowadzającej ETS2. Celem wysiłków Rządu jest m.in. obniżenie wpływu na sektor małych i średnich przedsiębiorstw. Równolegle w kontekście ETS2 ważnym elementem jest Społeczny Fundusz Klimatyczny. Jest to główne narzędzie, które ma zapewnić państwom członkowskim specjalne środki finansowe na wsparcie grup najbardziej narażonych na tzw. ubóstwo energetyczne. Warunkiem uzyskania wsparcia ze środków Społecznego Funduszu Klimatycznego (SFK) jest przygotowanie Planu Społeczno-Klimatycznego (PSK) zawierającego wykaz działań, które państwa zamierzają objąć finansowaniem w ramach Funduszu, którego Polska będzie największym beneficjentem i może otrzymać ok. 11,4 mld euro. W ramach SFK planowane są działania mające na celu ograniczenie zużycia paliw kopalnych poprzez wsparcie mikroprzedsiębiorstw zagrożonych trudną sytuacją w związku z planowanym wprowadzeniem ETS2.

Inwestycje w środki na rzecz efektywności energetycznej budynków, a także w systemy ogrzewania oparte na energii odnawialnej, takie jak ogrzewanie za pomocą elektrycznych pomp ciepła, lokalne systemy ciepłownicze i chłodnicze oraz udział w społecznościach energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej, są skuteczną metodą zmniejszenia zależności mikroprzedsiębiorców od wykorzystywania paliw kopalnych, aby w konsekwencji w dłuższej perspektywie neutralizować skutki wprowadzenia nowego systemu oraz przyczyniać się do sprawiedliwej społecznie transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Konkretnym przykładem planowanych działań jest Program Wsparcia Mikroprzedsiębiorstw – efektywność energetyczna budynków. Powyższy program skierowany będzie do mikroprzedsiębiorstw i polega na wsparciu renowacji budynków wykorzystywanych do prowadzenia działalności. Zakres renowacji obejmie wszelkiego rodzaju renowację budynków związaną z energią, która ma na celu poprawę charakterystyki energetycznej budynków, taką jak izolacja przegród zewnętrznych, tj. ścian, dachu, podłogi i wymiana okien, oraz instalację systemów technicznych budynku, zgodną z odpowiednimi krajowymi normami bezpieczeństwa.

Docelowo podniesiona zostanie efektywność energetyczna budynków, a wymiana wysokoemisyjnych źródeł ciepła lub chłodzenia wykorzystujących paliwa kopalne na źródła bezemisyjne lub niskoemisyjne uchroni przed skutkami wzrostu cen paliw na skutek wprowadzenia systemu ETS2. Pomoc finansowa będzie udzielana w postaci pożyczki na preferencyjnych warunkach z dotacją w formie umorzenia. Inwestycja podniesie trwale odporność mikroprzedsiębiorstw na wzrost kosztów paliw kopalnych i ułatwi im funkcjonowanie, a nawet rozwój i wzrost konkurencyjności na rynku. Będzie to miało duży wpływ z uwagi na strategiczne znaczenie mikroprzedsiębiorstw dla polskiej gospodarki.

Z projektem Planu i szczegółowymi informacjami dot. specjalnych środków finansowych na wsparcie grup najbardziej narażonych na tzw. ubóstwo energetyczne można zapoznać się na poniższej stronie: https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/spoleczny-funduszklimatyczny/plan/

Źródło: www.sejm.gov.pl

Janusz Kowalski, Poseł na Sejm RP