Interpelacja w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej
Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 24 sierpnia 2025 roku w sprawie wprowadzenia opłaty reprograficznej.
Planowana opłata reprograficzna oznacza dodatkowe obciążenie dla obywateli, które zostanie doliczone do ceny nowoczesnych urządzeń elektronicznych. Smartfony, komputery, laptopy czy tablety to dziś podstawowe narzędzia nauki, pracy i komunikacji rodzinnej. Każda decyzja wpływająca na ich cenę uderza bezpośrednio w budżety polskich rodzin. Największe obawy budzi jednak tryb wprowadzenia tej opłaty. Rząd zdecydował się na rozwiązanie w formie rozporządzenia, a nie w drodze ustawy. Oznacza to, że Sejm RP – miejsce debaty publicznej i wyrażania woli obywateli – został pominięty. Brak pełnej procedury ustawodawczej to poważne ograniczenie roli Sejmu RP, którego obowiązkiem jest kontrola i ocena tak istotnych decyzji. Z jednej strony wprowadza się dodatkowe koszty dla obywateli, z drugiej zaś odbiera im gwarancję przejrzystości i demokratycznej kontroli.
Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:
- Jaki był powód wprowadzenia opłaty reprograficznej w formie rozporządzenia, a nie ustawy poddanej debacie parlamentarnej?
- Jakie analizy ekonomiczne przygotowano, aby ocenić wpływ nowej opłaty na budżety rodzin, a w szczególności rodzin wielodzietnych i mniej zamożnych?
- Czy przewidziano mechanizmy rekompensaty lub wyłączenia dla instytucji edukacyjnych i publicznych, które nie wykorzystują urządzeń do kopiowania utworów chronionych prawem autorskim?
- Czy konsultacje publiczne przewidziane w procesie nowelizacji obejmowały wszystkie grupy interesariuszy, a nie wyłącznie organizacje związane z zarządzaniem prawami autorskimi?
- Jakie przewidywane wpływy roczne z tytułu opłaty reprograficznej zostały oszacowane i w jaki sposób będą one dzielone między poszczególne organizacje oraz samych twórców?
- Czy wprowadzono mechanizmy kontrolne, które zagwarantują, że środki zebrane z tej daniny będą rozliczane w sposób przejrzysty i publiczny, z pełnym dostępem do danych finansowych?
- Czy ministerstwo rozważało alternatywne źródła finansowania wsparcia dla twórców, np. w formie odpisów podatkowych, ulg czy dotacji budżetowych, które nie obciążałyby bezpośrednio obywateli przy zakupie urządzeń elektronicznych?
Oto odpowiedź Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 28 października 2025 roku:
Ad 1.
Decyzja o przygotowaniu nowelizacji w formie rozporządzenia, a nie ustawy, wynika z obowiązującego stanu prawnego. W Polsce kwestię opłat od urządzeń reprograficznych i czystych nośników reguluje art. 20 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 24).
Ad 2.
Opłaty te mają charakter kompensacyjny – stanowią rekompensatę strat ponoszonych przez twórców i innych uprawnionych w następstwie funkcjonowania w polskim prawie autorskim instytucji tzw. dozwolonego użytku osobistego. Rozwiązanie to należy do podstawowych wyjątków od monopolu prawno-autorskiego i służy utrzymaniu równowagi pomiędzy ochroną interesów twórców a potrzebami społecznymi, zapewniając obywatelom możliwość korzystania z chronionych utworów w ramach sfery prywatnej bez konieczności każdorazowego uzyskiwania zgody uprawnionych.
W polskim systemie prawnym dozwolony użytek osobisty został uregulowany w art. 23 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten zezwala na nieodpłatne korzystanie z rozpowszechnionych już utworów w zakresie własnego użytku osobistego. Obejmuje to korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez osoby pozostające w relacjach rodzinnych lub towarzyskich. W praktyce oznacza to możliwość sporządzania kopii (np. książek, muzyki, filmów czy artykułów) na własne potrzeby lub dla bliskich, z wyłączeniem ich publicznego udostępniania.
Rozwiązanie to ma swoje źródło w prawie unijnym, a konkretnie w art. 5 ust. 2 lit. b dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. Przepis ten zezwala państwom członkowskim na wprowadzenie wyjątku od prawa zwielokrotniania w odniesieniu do kopii sporządzanych na użytek prywatny, pod warunkiem zapewnienia twórcom „słusznej rekompensaty”. W Polsce rolę tego mechanizmu pełnią opłaty od sprzedaży czystych nośników i urządzeń reprograficznych (art. 20 ustawy), które są przekazywane organizacjom zbiorowego zarządzania w celu ich podziału i wypłaty uprawnionym.
W rezultacie instytucja dozwolonego użytku osobistego wraz z systemem opłat pełni podwójną funkcję:
- gwarantuje obywatelom możliwość korzystania z utworów w życiu codziennym w granicach użytku prywatnego,
- zapewnia twórcom i pozostałym uprawnionym należną rekompensatę za utracone korzyści rynkowe.
Brak aktualizacji rozporządzenia, a tym samym brak należnej rekompensaty, mógłby zostać uznany za nieprawidłowe wdrożenie prawa UE. Alternatywą byłaby rezygnacja z dozwolonego użytku osobistego, co oznaczałoby konieczność uiszczania indywidualnych opłat licencyjnych nawet za kopiowanie materiałów edukacyjnych. Byłoby to dla obywateli znacznie bardziej kosztowne.
Z przeprowadzonych analiz wynika, że podobny system opłat funkcjonuje w większości państw UE, często z wyższymi stawkami. Nie odnotowano, by opłaty ograniczały dostępność sprzętu elektronicznego dla rodzin wielodzietnych. Na ceny tego sprzętu wpływa wiele czynników, m.in. cła i VAT.
Ad 3.
Projekt nie przewiduje automatycznych zwolnień z opłaty od urządzeń kupowanych dla instytucji edukacyjnych i socjalnych, ponieważ nie mieści się to w zakresie upoważnienia ustawowego do wydania rozporządzenia. Należy jednak podkreślić, że poziom opłat, nieprzekraczający w praktyce 1%, jest na tyle niski, iż nie powinien zauważalnie wpłynąć na cenę objętego nimi sprzętu.
Ad 4.
Projekt rozporządzenia był przedmiotem szerokich konsultacji publicznych zgodnie z § 36 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z 29 października 2013 r. Uwagi zgłaszały organizacje zbiorowego zarządzania, producenci i importerzy sprzętu, organizacje konsumenckie oraz instytucje publiczne. W raporcie z konsultacji Ministerstwo przedstawi stanowisko wobec zgłoszonych uwag.
Ad 5.
Wpływy z tytułu opłaty szacowane są na poziomie 150–200 mln zł rocznie. Zgodnie z ustawą środki te trafiają do organizacji zbiorowego zarządzania, które następnie dzielą je i wypłacają twórcom, artystom wykonawcom, producentom fonogramów i wideogramów oraz wydawcom. Podział odbywa się według kryteriów ustawowych i regulaminowych, podlegających nadzorowi Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Ad 6.
Organizacje zbiorowego zarządzania są ustawowo zobowiązane do corocznego sprawozdawania swojej działalności finansowej, w tym sposobu rozdysponowania środków z opłaty reprograficznej. Sprawozdania te są publikowane na stronach organizacji oraz przekazywane Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co zapewnia transparentność.
Ad 7.
System opłaty reprograficznej jest ugruntowany w prawie unijnym i szeroko stosowany także poza UE. Projektowane rozwiązanie ma charakter kompensacyjny, a nie socjalny, i jest zgodne z dyrektywami UE.
Projekt wraz z uzasadnieniem i Oceną Skutków Regulacji jest dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej. Zawiera m.in. informacje o rozwiązaniach stosowanych w innych państwach UE oraz najnowsze dane o wpływach z opłat w latach 2023–2024.
Źródło: www.sejm.gov.pl
Janusz Kowalski, Poseł na Sejm RP 👍
Bądźmy w kontakcie:
▶ YouTube
▶ Facebook
▶ Tik Tok
▶ Twitter
▶ Threads
▶ Instagram
▶ Linkedin
👉 NAPISZ DO MNIE: kontakt@januszkowalski.pl
