Kontrola w Ministerstwie Finansów w sprawie SAFE
5 marca 2026 roku poseł Janusz Kowalski przeprowadzi kontrolę poselską w Ministerstwie Finansów dotyczącą programu SAFE żądając dokumentów, analiz oraz materiałów związanych z instrumentem SAFE oraz finansowaniem z niego wynikającym.
Lista dokumentów na kontrolę:
A. Analizy opłacalności i kosztu całkowitego pożyczki SAFE
1. Wszelkie analizy porównujące koszt całkowity (ang. all-in cost) pożyczki SAFE z kosztem alternatywnego finansowania przez emisję krajowych skarbowych papierów wartościowych denominowanych w złotych polskich – w szczególności analiza, której wynik liczbowy był prezentowany na posiedzeniu komisji sejmowej w dniu 11 lutego 2026 r., wraz ze wszystkimi poprzednimi wersjami i wariantami tego opracowania – niezależnie od formy, w jakiej analiza ta istnieje (odrębny dokument, fragment większego opracowania, arkusz kalkulacyjny, prezentacja, notatka lub wiadomość elektroniczna) oraz niezależnie od tego, czy jest dokumentem formalnie zatwierdzonym czy roboczym.
2. Analizy i kalkulacje uwzględniające koszt instrumentów pochodnych służących do zabezpieczenia ryzyka walutowego pożyczki SAFE: cross-currency interest rate swap (CCIRS/CCS), interest rate swap (IRS), basis swap EUR/PLN, forward walutowy (FX forward), swap walutowy (FX swap) – wraz z parametrami wejściowymi (tenor, spread, basis) i wynikami numerycznymi.
3. Analizy rozkładające łączny koszt finansowania pożyczki SAFE na składowe: marżę pożyczki SAFE ponad stopę swapową EUR, koszt spreadu basis EUR/PLN, koszt ryzyka kursowego EUR/PLN, koszt hedgingu stopy procentowej – z porównaniem do krzywej rentowności skarbowych papierów wartościowych denominowanych w złotych polskich o odpowiednim tenorze.
4. Analizy wrażliwości i analizy scenariuszowe dotyczące kosztu pożyczki SAFE przy różnych założeniach co do kursu EUR/PLN, poziomów stóp procentowych i spreadu basis – w uzupełnieniu analiz szczegółowych, o których mowa w punkcie 28.
5. Porównania kosztu finansowania pożyczki SAFE w wariancie z zabezpieczeniem walutowym i bez zabezpieczenia walutowego – w nawiązaniu do dekompozycji kosztów, o której mowa w punkcie 3.
6. Symulacje statystyczne (w tym symulacje Monte Carlo, bootstrapping lub analiza scenariuszowa) rozkładu kosztów lub ryzyk pożyczki SAFE. W przypadku gdy takie symulacje nie były sporządzane, wnosimy o pisemne potwierdzenie tego faktu wraz z wyjaśnieniem, dlaczego Ministerstwo Finansów nie przeprowadziło symulacji statystycznych dla zobowiązania o wartości 43,7 mld EUR i horyzoncie do 45 lat.
7. Porównania warunków finansowych instrumentu SAFE z warunkami innych programów pożyczkowych Unii Europejskiej, z których Rzeczpospolita Polska korzysta lub korzystała (w szczególności NGEU/KPO, SURE, MFA), w zakresie oprocentowania, zapadalności, warunków zwrotu i kosztów zabezpieczenia walutowego.
8. Szacunki kosztów operacyjnych i administracyjnych związanych z obsługą programu SAFE: koszty raportowania do Komisji Europejskiej, koszty audytów, wynagrodzenie Banku Gospodarstwa Krajowego za obsługę finansową instrumentu, koszty systemów informatycznych – o ile takie kalkulacje były sporządzane.
B. Analiza ryzyka
9. Testy warunków skrajnych (stress testy) ryzyka kursowego: szacunki kosztów obsługi zadłużenia denominowanego w euro w scenariuszach deprecjacji złotego polskiego względem euro o co najmniej ±10%, ±20%, ±30% – w horyzontach 1 roku, 5 lat oraz pełnego horyzontu pożyczki – lub jakiekolwiek inne analizy ryzyka kursowego związane z pożyczką SAFE.
10. Kalkulacje rezerw na ryzyko kursowe związane z pożyczką SAFE lub zadłużeniem denominowanym w euro w ramach pożyczki SAFE.
11. Analizy ryzyka refinansowania i ryzyka stopy procentowej pożyczki SAFE.
12. Analizy ryzyka rolowania transakcji zabezpieczających (roll risk): dokumenty opisujące, w jaki sposób Ministerstwo Finansów lub Bank Gospodarstwa Krajowego planuje odnawiać swapy walutowe i stopy procentowej po ich wygaśnięciu, w kontekście ograniczonej płynności rynku instrumentów CCIRS EUR/PLN o zapadalności powyżej 10–15 lat, oraz szacunki kosztów rolowania w scenariuszach stresu rynkowego.
13. Analizy płynności rynku instrumentów zabezpieczających EUR/PLN (CCIRS, basis swap) w kontekście skali pożyczki SAFE, w tym: szacunki wpływu zapotrzebowania hedgingowego Ministerstwa Finansów lub Banku Gospodarstwa Krajowego na ceny rynkowe (market impact), ocena dostępności kontrahentów gotowych zabezpieczyć transakcje o tenorach powyżej 10 lat, oraz ewentualne strategie podziału zabezpieczenia na krótsze transze.
14. Dokumenty wyjaśniające, czy Ministerstwo Finansów sporządziło analizę ryzyka kursowego przed podjęciem decyzji o przystąpieniu do instrumentu SAFE – a w przypadku braku takiej analizy, dokumenty potwierdzające i uzasadniające ten fakt, w tym wskazanie, kto podjął decyzję o nieprzeprowadzeniu tej analizy i na jakiej podstawie.
C. Dokumenty decyzyjne i akceptacyjne
15. Nota dla Ministra Finansów (lub równoważny dokument decyzyjny) rekomendująca przystąpienie Rzeczypospolitej Polskiej do instrumentu SAFE w charakterze pożyczkobiorcy – zawierająca analizę kosztów, korzyści i ryzyk, wraz z podpisem osoby akceptującej oraz historią wersji dokumentu.
16. Dokumenty akceptacji warunków finansowych każdej uruchomionej transzy pożyczki SAFE (oprocentowanie, zapadalność, harmonogram spłat) wraz z kalkulacją porównującą te warunki z aktualnym kosztem finansowania krajowego na dzień podjęcia decyzji.
17. Treść lub streszczenie warunków finansowych porozumienia zawartego pomiędzy Ministerstwem Finansów a Bankiem Gospodarstwa Krajowego w dniu 21 grudnia 2022 r. dotyczącego obsługi finansowej i zabezpieczenia walutowego pożyczek SAFE, na które Ministerstwo Finansów powoływało się w odpowiedzi na interpelację poselską.
18. Dokumenty dotyczące wyboru kontrahentów transakcji zabezpieczających (CCIRS, IRS, FX swap) w ramach pożyczki SAFE, w tym: kryteria wyboru dealerów, przyznane limity kredytowe, warunki cenowe (marże, prowizje) oferowane przez poszczególnych kontrahentów, oraz umowy ramowe (ISDA Master Agreement, Credit Support Annex) zawarte przez Bank Gospodarstwa Krajowego na potrzeby zabezpieczenia pożyczki SAFE.
19. Analizy ryzyka kredytowego kontrahenta (counterparty credit risk) dla transakcji zabezpieczających pożyczkę SAFE, w tym: ocena ekspozycji w scenariuszach stresu rynkowego, wymogi dotyczące zabezpieczenia (collateral, initial margin), wpływ regulacji EMIR na koszty rozliczania transakcji pochodnych.
20. Protokoły lub notatki z posiedzeń jakichkolwiek ciał kolegialnych, zespołów roboczych lub spotkań decyzyjnych w Ministerstwie Finansów, na których omawiano warunki finansowe, ryzyka lub opłacalność pożyczki SAFE – niezależnie od formalnej nazwy tych gremiów.
21. Prezentacje przygotowane dla Ministra Finansów lub Sekretarza/Podsekretarza Stanu dotyczące warunków finansowych i opłacalności pożyczki SAFE.
D. Dokumenty planistyczne i strategiczne
22. Robocze wersje (projekty) czteroletnich strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych, w częściach dotyczących pożyczki SAFE – w tym wersje poprzedzające publikację ostateczną, zawierające alternatywne warianty i ich ocenę.
23. Plan finansowy Funduszu Inwestycji i Zatrudnienia w Bezpieczeństwie (FIZB) lub analogicznych funduszy zasilanych środkami pożyczki SAFE, ze wskazaniem kosztów finansowania i metodologii ich szacowania.
24. Dokumenty dotyczące strategii zabezpieczenia walutowego pożyczki SAFE: przyjęte założenia, współczynnik zabezpieczenia (hedge ratio), wybór instrumentów i uzasadnienie tych decyzji.
25. Dokumenty dotyczące warunków wcześniejszej spłaty pożyczki SAFE (klauzula prepayment), w tym: analiza kosztów zamknięcia pozycji zabezpieczających w przypadku częściowej lub całkowitej wcześniejszej spłaty oraz scenariusze restrukturyzacji harmonogramu spłat.
E. Arkusze kalkulacyjne i modele ilościowe
26. Wszystkie arkusze kalkulacyjne (w formatach .xlsx, .xlsm, .xls, .csv) sporządzone przez pracowników Ministerstwa Finansów (w szczególności Departamentu Długu Publicznego, lecz nie wyłącznie) lub na zlecenie Ministerstwa Finansów, w tym przez Bank Gospodarstwa Krajowego, służące do obliczenia kosztu pożyczki SAFE lub jej porównania z emisją skarbowych papierów wartościowych denominowanych w złotych polskich – udostępnione w oryginalnym formacie elektronicznym.
27. Dane rynkowe użyte w modelach wewnętrznych Ministerstwa Finansów do oceny kosztu pożyczki SAFE: historyczne notowania spreadu basis EUR/PLN (dla tenorów 1Y, 5Y, 10Y), krzywe stóp swapowych PLN i EUR, rentowności skarbowych papierów wartościowych denominowanych w złotych polskich – w wersjach stosowanych w kalkulacjach.
F. Korespondencja i notatki wewnętrzne
28. Wszelkie notatki wewnętrzne i memoranda Departamentu Długu Publicznego Ministerstwa Finansów dotyczące kosztu, warunków finansowych i ryzyk pożyczki SAFE – w szczególności dokumenty zarejestrowane w systemie EZD Ministerstwa Finansów. Niniejszy punkt nie wyczerpuje żądań z punktów 29 i 30, które dotyczą ściśle określonej korespondencji zewnętrznej.
29. Korespondencja (pisma urzędowe, wiadomości elektroniczne) pomiędzy Ministerstwem Finansów a Bankiem Gospodarstwa Krajowego dotycząca strategii zabezpieczenia walutowego i kosztów tego zabezpieczenia w ramach pożyczki SAFE.
30. Korespondencja pomiędzy Ministerstwem Finansów a Komisją Europejską dotycząca negocjacji warunków finansowych pożyczki SAFE, w zakresie nieobjętym tajemnicą dyplomatyczną lub klauzulą poufności negocjacyjnej. W zakresie objętym takimi ograniczeniami – wnosimy o wykaz korespondencji (data, nadawca, adresat, temat) bez ujawniania treści objętej ochroną, w trybie pozwalającym na ocenę zakresu prowadzonych negocjacji.
G. Ekspertyzy i opinie zewnętrzne
31. Wykaz wszystkich ekspertyz, analiz i opracowań zamówionych przez Ministerstwo Finansów u podmiotów zewnętrznych (instytucji finansowych, podmiotów doradczych, instytutów badawczych, uczelni wyższych) dotyczących opłacalności finansowej lub zarządzania ryzykiem pożyczki SAFE – wraz z treścią tych opracowań.
32. Wewnętrzne lub zewnętrzne opinie prawne dotyczące warunków uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w instrumencie SAFE, w zakresie odnoszącym się do warunków finansowych i ryzyk towarzyszących tej pożyczce.
H. Klasyfikacja statystyczna i wpływ na dług publiczny
33. Dokumenty dotyczące kwalifikacji zobowiązań z instrumentu SAFE w statystyce długu publicznego: klasyfikacja według ESA 2010, wliczanie lub nie do państwowego długu publicznego w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, wpływ na relację długu do PKB w ujęciu krajowym i unijnym (procedura nadmiernego deficytu) – wraz z ewentualnymi interpretacjami Głównego Urzędu Statystycznego lub Eurostatu.
34. Korespondencja i dokumenty robocze Ministerstwa Finansów dotyczące komunikacji z agencjami ratingowymi (Moody's, S&P Global Ratings, Fitch Ratings) w zakresie wpływu instrumentu SAFE na ocenę wiarygodności kredytowej Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności dotyczące wpływu na udział długu walutowego w strukturze zadłużenia.
I. Założenia dotyczące oczekiwanej ścieżki kuru walutowego oraz niezabezpieczonego parytetu stóp procentowych
35. Dokumenty wskazujące, jakie założenie co do oczekiwanej ścieżki kursu EUR/PLN przyjęto w analizie opłacalności pożyczki SAFE – w szczególności: czy model zakładał stały kurs walutowy przez cały horyzont analizy (brak deprecjacji złotego polskiego), deprecjację wynikającą z różnicy stóp procentowych PLN i EUR zgodnie z mechanizmem niezabezpieczonego parytetu stóp procentowych (UIP), czy inne podejście metodologiczne. W przypadku przyjęcia stałego kursu lub deprecjacji niższej niż wynikałoby z różnicy stóp procentowych – wnosimy o wskazanie metodologicznego uzasadnienia tego założenia.
36. Dokumenty opisujące, czy i w jaki sposób analiza kosztu pożyczki SAFE uwzględniała wpływ różnicy stóp procentowych PLN i EUR na oczekiwaną zmianę kursu walutowego w horyzoncie wieloletnim (horyzont umowy pożyczkowej SAFE wynosi do 45 lat od wypłaty każdej transzy). W szczególności: jaki współczynnik przełożenia różnicy stóp procentowych na zmianę kursu walutowego (odpowiednik parametru β w standardowej regresji niezabezpieczonego parytetu stóp procentowych) przyjęto – jawnie lub milcząco – w modelu kosztu pożyczki SAFE, oraz jakie pozycje literatury ekonomicznej lub wewnętrzne analizy stanowiły uzasadnienie przyjętej wartości tego parametru.
37. Analizy wrażliwości lub analizy scenariuszowe kosztu pożyczki SAFE sporządzone przez Ministerstwo Finansów przy różnych założeniach dotyczących ścieżki kursu EUR/PLN – w szczególności scenariusze, w których przyjmuje się deprecjację złotego polskiego zgodną z różnicą stóp procentowych względem euro. W przypadku gdy takie analizy nie były sporządzane, wnosimy o dokument potwierdzający ten fakt.
38. Dokumenty opisujące metodologię uwzględniania ryzyka walutowego w modelach kosztowych stosowanych przez Departament Długu Publicznego Ministerstwa Finansów przy ocenie kosztu pożyczek denominowanych w walutach obcych: w szczególności, czy standardowe modele Departamentu zakładają neutralność kursu walutowego (brak dryfu), czy uwzględniają oczekiwaną deprecjację waluty krajowej wynikającą z różnic stóp procentowych – wraz z odwołaniem do przyjętych norm metodologicznych, standardów organizacji międzynarodowych (OECD, MFW) lub wewnętrznych wytycznych Departamentu Długu Publicznego w tym zakresie.
J. Analizy w ujęciu skonsolidowanym sektora finansów publicznych
39. Wszelkie analizy kosztu i ryzyk pożyczki SAFE sporządzone w ujęciu skonsolidowanym sektora finansów publicznych – uwzględniające jednocześnie zobowiązania Ministerstwa Finansów w euro oraz aktywa walutowe Narodowego Banku Polskiego (rezerwy dewizowe), w tym analizy traktujące zadłużenie walutowe w ramach pożyczki SAFE jako naturalne zabezpieczenie (natural hedge) dla rezerw Narodowego Banku Polskiego denominowanych w euro.
40. Kalkulacje łącznego efektu pożyczki SAFE dla skonsolidowanego bilansu Ministerstwa Finansów i Narodowego Banku Polskiego, uwzględniające mechanizm transferu zysku Narodowego Banku Polskiego do budżetu państwa – jeżeli takie kalkulacje były sporządzane.
41. Dokumenty, w których Ministerstwo Finansów lub Departament Długu Publicznego analizowało wpływ pożyczki SAFE na strukturę zadłużenia publicznego w ujęciu skonsolidowanym: udział zadłużenia walutowego, średnią zapadalność (Average Time to Maturity), wskaźniki ryzyka refinansowania – w tym ewentualne porównanie scenariusza z pożyczką SAFE i bez tej pożyczki.
42. Dokumenty wewnętrzne Ministerstwa Finansów dotyczące zasadności lub braku zasadności stosowania ujęcia skonsolidowanego (Ministerstwo Finansów i Narodowy Bank Polski) przy ocenie ryzyka walutowego pożyczki SAFE – w tym ewentualne opinie lub notatki na temat metodologii oceny kosztu pożyczki walutowej przez pryzmat bilansu sektora publicznego jako całości.
K. Sprawozdawczość, monitoring i nadzór wewnętrzny
43. Sprawozdania roczne z realizacji planu finansowego Funduszu Inwestycji i Zatrudnienia w Bezpieczeństwie (FIZB) przekazywane komisjom sejmowym.
44. Wewnętrzne raporty Ministerstwa Finansów monitorujące koszt obsługi pożyczki SAFE, sporządzane po uruchomieniu poszczególnych transz tej pożyczki.
45. Dokumenty systemu kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego Ministerstwa Finansów dotyczące pożyczki SAFE, w zakresie odnoszącym się do prawidłowości kalkulacji kosztów i oceny ryzyk towarzyszących tej pożyczce.
46. Wystąpienia pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli dotyczące zarządzania długiem publicznym, w częściach odnoszących się do zadłużenia walutowego lub instrumentu SAFE – jeżeli takie kontrole były prowadzone.
