Pytam, dlaczego 12 szpitali nie ma umów w rejestrze
Od lipca każdy może sprawdzić w Centralnym Rejestrze Umów, z kim i za ile szpitale zawierają umowy. Spółki prowadzące szpitale nie zawsze mają jednak taki obowiązek, a część samodzielnych publicznych zakładów, które go mają, nie opublikowała dotąd nic. Zapytam o to Ministra Zdrowia i kierowników tych placówek.
Kolejny dzień 1 lipca 2026 roku rozpoczęło się udostępnianie informacji w Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. To publiczny rejestr prowadzony w ramach systemu Ministerstwa Finansów, w którym każdy obywatel może bez logowania sprawdzić informacje o umowach objętych obowiązkiem publikacji. Można dowiedzieć się między innymi, czego dotyczyła umowa, z kim została zawarta i jaka była jej wartość. Dotyczy to również szpitali, które są zobowiązane do ujawniania takich informacji.
W pierwszych 3 miesiącach działania Centralnego Rejestru Umów 356 szpitali opublikowało 99,6 tysiąca umów o łącznej wartości 11,2 miliarda złotych. Jednocześnie żadna z 272 spółek kapitałowych prowadzących placówki finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia nie opublikowała w rejestrze ani jednej umowy.
Nie oznacza to jednak, że spółki te łamią prawo. Ustawa o finansach publicznych nakłada obowiązek publikowania informacji o umowach na jednostki sektora finansów publicznych. Sama okoliczność, że spółka należy do samorządu albo leczy pacjentów za pieniądze Narodowego Funduszu Zdrowia, nie oznacza, że podlega temu obowiązkowi. Decyduje przede wszystkim status prawny placówki i zakres obowiązujących przepisów, a nie samo pochodzenie pieniędzy. Szpital może więc należeć do samorządu, leczyć pacjentów za składki zdrowotne i jednocześnie nie mieć obowiązku publikowania umów na takich samych zasadach jak inne szpitale publiczne.
Według danych Ministerstwa Zdrowia na koniec 2020 roku 133 spośród 575 szpitali publicznych działały jako spółki kapitałowe. To mniej więcej co czwarty szpital. Z kolei z kontroli Najwyższej Izby Kontroli wynika, że wśród szpitali powiatowych w formie spółki działa około 3 na 10 placówek. Brak umów w Centralnym Rejestrze Umów nie oznacza więc, że takie szpitale niczego nie kupują. Kupują leki, sprzęt i usługi, podobnie jak pozostałe placówki, ale informacje o tych zakupach nie muszą być widoczne w rejestrze, jeśli spółka nie jest objęta obowiązkiem publikacji.
Inaczej wygląda sytuacja samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Są one jednostkami sektora finansów publicznych i muszą publikować informacje o umowach spełniających ustawowe kryteria. Obowiązek dotyczy umów zawartych od 1 lipca 2026 roku, a informacje powinny trafić do rejestru w ciągu 30 dni od zawarcia umowy. Nie oznacza to więc, że szpital musi opublikować wszystkie umowy podpisane przed tą datą.
Tymczasem 12 spośród 176 samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej nie miało w rejestrze ani jednej opublikowanej umowy. Jeżeli placówki te zawarły po 1 lipca umowy objęte obowiązkiem publikacji i od ich zawarcia minęło ponad 30 dni, informacje o tych umowach powinny już znajdować się w rejestrze.
Co istotne, obecnie ustawa nie przewiduje kary za nieopublikowanie informacji o umowie w Centralnym Rejestrze Umów. Wcześniejsze przepisy przewidywały grzywnę, karę ograniczenia wolności, a nawet pozbawienia wolności do 2 lat. Jednak ustawa z 4 grudnia 2025 roku zmieniła te przepisy i od 1 kwietnia 2026 roku, jeszcze przed uruchomieniem rejestru, kara przestała obowiązywać.
Na 9 października 2026 roku obowiązek publikowania informacji o umowach nadal nie obejmuje automatycznie wszystkich spółek prowadzących szpitale. Dlatego zapytam Ministra Zdrowia, jakie są dalsze plany dotyczące wprowadzenia jawności umów takich spółek i kiedy nowe obowiązki mogłyby wejść w życie. Zwrócę się również do kierowników 12 samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej z pytaniem, dlaczego w Centralnym Rejestrze Umów nie ma informacji o żadnej umowie zawartej przez ich placówki po 1 lipca 2026 roku.
Nie chodzi o stwierdzenie, że szpitale działające jako spółki kupują drożej lub gorzej niż inne placówki. Bez porównywalnych danych o cenach, przedmiocie zakupów i warunkach umów nie można tego rzetelnie ocenić. Chodzi o przejrzystość wydawania publicznych pieniędzy. Czy obywatele mogą sprawdzić, na co szpital finansowany ze środków publicznych wydaje pieniądze, niezależnie od tego, czy działa jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, czy jako spółka prawa handlowego?
Źródło: https://ilenazdrowie.pl
