Interpelacja w sprawie listy firm importujących zboże z Ukrainy oraz produktów spożywczych z jego udziałem wprowadzonych do sprzedaży w Polsce (luty 2022 – luty 2024)

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 20 lutego 2024 roku w sprawie przedstawienia listy firm, które kupowały zboże z Ukrainy od 1 lutego 2022 r. do 1 lutego 2024 r., oraz listy produktów spożywczych, które trafiły do sprzedaży w Polsce od 1 lutego 2022 r. do 1 lutego 2024 r., a w których znalazło się zboże z Ukrainy.

w styczniu Bruksela zaproponowała przedłużenie wolnego handlu z Ukrainą do czerwca 2025 roku. Jednocześnie UE forsuje zabójcze dla Polski pakiety klimatyczne, Europejski Zielony Ład. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wyniki kontroli – aż 1/3 ukraińskiego zboża zawierała szkodliwe dla zdrowia substancje. W 17 próbkach wykryto występowanie salmonelli, a w innych 17 – pestycydów, w 11 – GMO, a w 6 – mikotoksyny. W innych próbkach znajdowano metale ciężkie, takie jak rtęć, kadm, ołów i żelazo. Najwięksi producenci mąki w kraju mieli kupować zboże z Ukrainy, które nie było przeznaczone do spożycia.

Od kilku dni w mediach społecznościowych krąży lista 500 zarejestrowanych w Polsce firm, które kupują zboże z Ukrainy. Przy każdej pozycji podano wartość transakcji, ale nie ma danych, o jaki okres chodzi. Nie ma też podanego autora, podpisu czy pieczęci.

„Znam tę listę, nie jest ona może w całości prawdziwa, ale duża część danych, jakie tam są, to prawda. [...] Nie chcieliśmy tego wcześniej komentować, bo część tych danych to są tajemnice tych przedsiębiorstw, które dokonywały tych zakupów. [...] To są zakupy z czasu, gdy taki zakaz nie obowiązywał. Dlatego ciężko mówić, by którakolwiek z tych firm będących na liście złamała prawo. Owszem, ich działania mogły być biznesowo nieetyczne, i tak też to oceniam, ale nic ponad to” – powiedział Pan w jednym z wywiadów.

Co jest dla Pana ważniejsze – tajemnica przedsiębiorstwa czy zdrowie Polaków i bezpieczeństwo ekonomiczne polskich rolników?

Proszę o oficjalne przedstawienie listy firm, które kupowały zboże z Ukrainy od 1 lutego 2022 r. do 1 lutego 2024 roku. Proszę uwzględnić informacje o wielkości i cenie zakupów.

Proszę o przedstawienie listy produktów spożywczych, które trafiły do sprzedaży w Polsce od 1 lutego 2022 do 1 lutego 2024 roku, w których znalazło się zboże z Ukrainy.

Konsumenci mają prawo wiedzieć, co jedzą.

Oto odpowiedź Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi:

Jak słusznie wskazali Panowie posłowie w interpelacji konsumenci mają prawo wiedzieć co jedzą, a służą temu konkretne regulacje prawne. W łańcuchu żywnościowym konsument jest odbiorcą finalnym produktu, a zanim to się stanie, po drodze są inne, równie ważne ogniwa jak producenci czy dostawcy. Ich też obejmują konkretne przepisy, co dla dwóch byłych Wiceministrów Sprawiedliwości powinno być tym bardziej oczywiste. Działanie na podstawie przepisów prawa jest w każdej sprawie jednakowo ważne o czym zapomniała Pani Minister Anna Gembicka publikując swoją listę importerów zboża na podstawie dwóch zleconych na zewnątrz, za duże środki opinii prawnych i nie zważając na negatywne opinie resortowych prawników. Skutkiem tego działania są: prośby firm ujętych na ww. liście o sprostowania, o ich usunięcie z listy, pisma w sprawie konieczności zaprzestania działalności, odpływu kontrahentów, a nawet napiętnowania społecznego firm i ich pracowników, co staje się szczególnie niebezpieczne. Nieznana jest skala pozwów sądowych jakie mogą pojawić się w tej sprawie. Mogę wskazać, że w tej chwili wiele pism do resortu w sprawie tzw. listy Gembickiej jest sporządzonych przez prawnych przedstawicieli przedsiębiorców, co może sugerować że przygotowują się oni do wstąpienia na ścieżkę sądową. Wyżej opisane, dotychczasowe doświadczenia z listą upublicznioną na stronie ministerstwa nakazują wielką powściągliwość i rozwagę prawną z udostępnianiem jakichkolwiek innych, kolejnych list. Przypomnę w tym miejscu, że były Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Państwa Rządu, Pan Robert Telus wielokrotnie, różnie wypowiadał się na temat list, ale sam ich nie upublicznił. Zrobiła to dopiera dwutygodniowa Pani Minister, pokazując listę nazw firm i to wielokrotnie się powtarzających, nazwaną listą firm importujących zboże z Ukrainy, choć część tych firm zboża w ogóle nie importowała albo importowała je legalnie. Nazwa tej listy nie kategoryzuje też gatunków zboża, a lista w opinii społecznej figuruje jako lista importerów zboża tzw. technicznego, przynosząc wielu podmiotom z listy same niezasłużone problemy.

Od strony prawnej podkreślić należy, że:

a) Działania Głównego Lekarza Weterynarii opierają się na przepisach ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 12), a zgodnie z art. 19 ust. 5 ww. ustawy pracownicy Inspekcji chronią poufność informacji uzyskanych podczas przeprowadzania kontroli urzędowych i wykonywania innych czynności urzędowych, o których mowa w art. 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia PE i Rady 2017/625. Dane o ilości przywożonych towarów są danymi pozyskanymi w ramach prowadzonych kontroli urzędowych. Ustawodawca krajowy nie wprowadził w odniesieniu do działalności Inspekcji Weterynaryjnej szczególnych regulacji w zakresie obowiązku objęcia danych pozyskanych w ramach kontroli urzędowych tajemnicą służbową. W związku z tym pracownicy Inspekcji mogą kierować się jedynie przepisami rozporządzenia PE i Rady 2017/625. W art. 8 ust. 3 tego rozporządzenia wskazano, że co do zasady informacje objęte tajemnicą służbową to informacje, których ujawnienie naraziłoby na szwank:

a) cel kontroli, postępowań wyjaśniających lub audytów;

b) ochronę interesów handlowych podmiotu lub innej osoby fizycznej lub prawnej; lub

c) ochronę postępowań sądowych lub doradztwa prawnego. Powyższe informacje mogą być ujawniane tylko ze względu na nadrzędny interes publiczny lub w sytuacji, gdy ujawnienie jest wymagane na mocy przepisów prawnych Unii Europejskiej lub przepisów krajowych. Zgodnie z ust. 4 tego artykułu za nadrzędny interes publiczny można uznać wystąpienie potencjalnego zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin, lub dla środowiska.

b) Główny Inspektor Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa opiera swoje działania o art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 1992). Zgodnie z tym przepisem uzyskane w wyniku wykonywania zadań Inspekcji dokumenty, informacje i dane mogą być wykorzystywane wyłącznie w celu wykonywania tych zadań i nie mogą być przekazywane innym organom ani ujawniane, chyba że są one niezbędne do prawidłowego sprawowania przez te organy nadzoru lub kontroli lub jeżeli to wynika z odrębnych przepisów, z tym że do dokumentów, informacji i danych uzyskanych w wyniku kontroli urzędowych lub innych czynności urzędowych w odniesieniu do obszaru zdrowia roślin (tj. o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. g rozporządzenia PE i Rady 2017/625) stosuje się przepisy art. 8 rozporządzenia PE i Rady 2017/625. Z kolei art. 8 ww. rozporządzenia zobowiązuje organy Inspekcji do nieujawniania stronom trzecim informacji uzyskanych podczas wykonywania obowiązków w zakresie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych, które to informacje ze względu na ich charakter są objęte tajemnicą służbową. Informacje uzyskane w wyniku wykonywania kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych mogą być ujawniane tylko z uwagi na nadrzędny interes publiczny pod warunkiem, że nie spowoduje to uszczerbku m. in. dla ochrony interesów handlowych podmiotu lub innej osoby fizycznej lub prawnej. Ponadto podmiot, którego dane na podstawie przepisów krajowych lub unijnych mają być upublicznione musi być o tym poinformowany i powinien mieć możliwość wypowiedzenia się i zgłoszenia uwag dotyczących informacji, które mają być upublicznione. Ponadto ustawodawstwo unijne zobowiązuje organy urzędowej kontroli do poufności danych uzyskanych w wyniku wykonywania kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych. Dane te mogą być ujawniane tylko z uwagi na nadrzędny interes społeczny, pod określonymi warunkami wynikającymi z prawodawstwa unijnego.

c) Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych przeprowadza graniczną kontrolę artykułów rolno - spożywczych przeznaczonych wyłącznie na cele spożywcze, wyszczególnione w przepisach krajowych, tj. w rozporządzeniu w sprawie wykazu artykułów rolno-spożywczych przywożonych z zagranicy oraz ich minimalnych ilości podlegających kontroli jakości handlowej. Tryb udostępniania danych zawartych w centralnym rejestrze prowadzonym przez Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych określono w art. 12a ust. 10 ustawy z 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1980). Zgodnie z tym przepisem informacje zawarte w centralnym rejestrze są udostępniane przez Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno–Spożywczych i wojewódzkich inspektorów jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, na wniosek:

- sądom, organom ścigania i organom administracji publicznej - w zakresie niezbędnym do realizacji ich zadań ustawowych,

- innym podmiotom do celów badań naukowych, historycznych lub statystycznych w sposób uniemożliwiający identyfikację osoby fizycznej – z tym, że informacje, o których mowa w art. 12a ust. 2 pkt 4 (o karach nałożonych w ciągu ostatnich 5 lat przez organy Inspekcji) i art. 12a ust. 2 pkt 5 (o zaświadczeniach, certyfikatach, świadectwach jakości handlowej i innych dokumentach wystawionych w ciągu ostatnich 5 lat przez organy Inspekcji), są udostępniane wyłącznie sądom, organom ścigania i organom administracji publicznej.

Przepisy ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych nie przewidują możliwości udostępniania danych z centralnego rejestru innym podmiotom niż tym wyszczególnionym w wyżej wspomnianym art. 12a ust. 10. Mając na uwadze powyższe tj. upublicznienie informacji o wielkości i cenie zakupów oraz listy produktów spożywczych, które trafiły do sprzedaży, będzie naruszać szereg przepisów. Również duże wątpliwości budzi czy takie działanie nie będzie naruszać tajemnicy przedsiębiorstwa, gdyż informacje te dotyczą stricte działalności prywatnych przedsiębiorstw. Takie dane w przypadku udostępnienia mogą być wykorzystane na niekorzyść przedsiębiorstw, a to w dłuższej perspektywie może spowodować roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl