Interpelacja w sprawie utraty prawa do preferencji podatkowych przy przekroczeniu limitu dochodów pełnoletniego uczącego się dziecka

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 8 lipca 2026 roku w sprawie zasad utraty prawa do preferencji podatkowych w związku z przekroczeniem przez pełnoletnie uczące się dziecko limitu dochodów.

Po przekroczeniu ustawowego limitu dochodów podatnik traci prawo do preferencji podatkowych w całości, niezależnie od wysokości przekroczenia tego limitu. Oznacza to, że obowiązujące regulacje nie różnicują skutków podatkowych w zależności od skali przekroczenia ustawowego progu. Takie same konsekwencje wywołuje zarówno przekroczenie limitu o symboliczną kwotę, jak i osiągnięcie przez dziecko dochodów znacznie przekraczających ustawowy próg. Konstrukcja ta nie przewiduje żadnego mechanizmu stopniowego ograniczania prawa do preferencji podatkowych ani możliwości zachowania ich części w przypadku nieznacznego przekroczenia limitu.

Takie rozwiązanie może prowadzić do sytuacji, w których skutki podatkowe pozostają niewspółmierne do wysokości przekroczenia ustawowego limitu dochodów. W praktyce niewielki wzrost dochodów pełnoletniego uczącego się dziecka może skutkować utratą przez rodzica preferencji podatkowej o wartości istotnie przewyższającej kwotę przekroczenia limitu.

Obowiązujące przepisy mogą również wpływać na decyzje dotyczące podejmowania zatrudnienia lub zwiększania aktywności zawodowej przez pełnoletnie uczące się dzieci. W przypadku zbliżania się do ustawowego limitu dochodów zarówno dzieci, jak i ich rodzice mogą być zainteresowani ograniczeniem aktywności zarobkowej wyłącznie w celu zachowania prawa do preferencji podatkowych. Trudno uznać taki efekt za zgodny z celem polityki podatkowej, która powinna wspierać aktywność zawodową oraz edukację młodych osób, a jednocześnie zapewniać racjonalne i proporcjonalne zasady korzystania z preferencji podatkowych.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów ocenia, że obowiązująca konstrukcja przepisów, przewidująca całkowitą utratę prawa do preferencji podatkowych po przekroczeniu ustawowego limitu dochodów przez pełnoletnie uczące się dziecko, jest rozwiązaniem proporcjonalnym? Proszę o uzasadnienie stanowiska.

2. Czy Ministerstwo Finansów dysponuje danymi dotyczącymi liczby podatników, którzy w latach 2023–2026 utracili prawo do preferencji podatkowych wyłącznie z powodu przekroczenia przez pełnoletnie uczące się dziecko ustawowego limitu dochodów? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie tych danych z podziałem na poszczególne lata oraz poszczególne preferencje podatkowe.

3. Jakie względy przemawiają za utrzymaniem obecnej konstrukcji przepisów, zgodnie z którą każde przekroczenie ustawowego limitu dochodów – niezależnie od jego wysokości – skutkuje całkowitą utratą prawa do preferencji podatkowych?

4. Czy Ministerstwo Finansów analizowało możliwość wprowadzenia mechanizmu stopniowego ograniczania wysokości preferencji podatkowych wraz ze wzrostem dochodów pełnoletniego uczącego się dziecka, zamiast obecnie obowiązującego rozwiązania polegającego na całkowitej utracie prawa do preferencji? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.

5. Czy Ministerstwo Finansów analizowało wpływ obowiązujących przepisów na aktywność zawodową pełnoletnich uczących się dzieci oraz decyzje podatników dotyczące podejmowania lub zwiększania zatrudnienia? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.

6. Czy w Ministerstwie Finansów prowadzone są obecnie prace analityczne, koncepcyjne lub legislacyjne dotyczące zmiany zasad uzależniania prawa do preferencji podatkowych od dochodów pełnoletniego uczącego się dziecka? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie zakresu tych prac, ich zaawansowania oraz rozważanych kierunków zmian.

7. Czy Ministerstwo Finansów rozważa zmianę obowiązujących przepisów w celu wyeliminowania przypadków, w których przekroczenie ustawowego limitu dochodów powoduje całkowitą utratę prawa do preferencji podatkowych?

Oto odpowiedź Ministerstwa Finansów z dnia 7 sierpnia 2026 roku:

Ustawa PIT nie stanowi głównego instrumentu polityki prorodzinnej, pełni jedynie funkcję uzupełniającą w stosunku do adresowanych rodzinom programów społecznych, takich jak: „Rodzina 800+”, „Dobry Start”, „Aktywny Rodzic” czy też systemu świadczeń rodzinnych.

Zawarte w ustawie PIT rozwiązania koncentrują się na wsparciu rodzin z dziećmi poprzez następujące instrumenty:

• podatkową ulgę na dzieci, nazywaną też ulgą prorodzinną,

• dodatkowy zwrot dla rodzin o niższych dochodach,

• ulgę dla rodzin 4+4,

• zwolnienie z podatku dochodowego świadczeń uzyskiwanych w ramach wspomnianych na wstępie programów „Rodzina 800+”, „Dobry start”, czy „Aktywny rodzic”,

• preferencyjny sposób opodatkowania dochodów małżonków i osób samotnie wychowujących dzieci.

Podatkowa ulga na dzieci jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania. Można z niej korzystać pod warunkiem spełnienia wszystkich przesłanek dla niej określonych. Jedną z nich jest kryterium dotyczące dochodów pełnoletniego dziecka. Podkreślić bowiem należy, że omawiana ulga przysługuje również rodzicom, którzy, wypełniając obowiązek alimentacyjny, utrzymują swoje dorosłe dziecko, które nie ukończyło 25. roku życia i uczy się lub studiuje. Kryterium dochodowe wyznacza dopuszczalną wysokość rocznych zarobków dziecka, po przekroczeniu której rodzic traci prawo do omawianej ulgi.

Podkreślić także należy, że omawiane kryterium dochodowe nie dotyczy dzieci małoletnich, jak i pełnoletnich, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną.

Obecnie kryterium dochodowe pełnoletniego dziecka ustalane jest jako dwunastokrotność kwoty renty socjalnej obowiązującej w grudniu roku podatkowego. Taki sposób ustalenia kryterium dochodowego powoduje jego automatyczny wzrost wraz z podwyższeniem renty socjalnej. W 2024 roku kryterium dochodowe osiągnęło pułap 21 371,52 zł, w 2025 r. 22 546,92 zł, a w 2026 r. 23 741,88 zł co w stosunku poprzedniego kryterium (3 089 zł) oznacza wzrost o ponad 700%.

Co istotne, przy ustalaniu kryterium dochodowego dziecka brane są pod uwagę tylko wybrane należności, takie jak: dochody podlegające opodatkowaniu według skali podatkowej (z wyjątkiem renty rodzinnej), dochody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30b ustawy PIT dla kapitałów pieniężnych, a także przychody zwolnione od podatku w ramach tzw. ulgi dla młodych oraz ulgi na powrót.

Oznacza to, że przy ustalaniu kwoty dochodów (przychodów) dziecka nie są brane pod uwagę przychody zwolnione z opodatkowania (z wyjątkiem ulgi dla młodych oraz z ulgi na powrót) i część przychodów (należności), która odpowiada odliczanym kosztom.

Ustawodawca, określając warunki korzystania z ulgi prorodzinnej, nie przewidział mechanizmu stopniowego ograniczania wysokości ulgi w zależności od skali przekroczenia limitu dochodów dziecka. Takie rozwiązanie skutkowałoby bowiem odejściem od obecnej, przejrzystej konstrukcji preferencji podatkowej i wiązałoby się z istotnym zwiększeniem stopnia skomplikowania przepisów oraz rozliczeń podatkowych.

Warto również wskazać, że ustawa PIT zawiera rozwiązania wspierające ludzi młodych, rozpoczynających aktywność zawodową. Wraz z osiągnięciem pełnoletności i wejściem na rynek pracy, młodzi ludzie, którzy zaczynają uzyskiwać określone w ustawie źródła przychodów, mogą skorzystać ze zwolnienia z podatku do kwoty 85 528 zł w ramach wspomnianej już ulgi dla młodych. Zwolnienie to obejmuje przychody uzyskiwane przez podatników do ukończenia 26. roku życia, co stanowi istotne wsparcie na początku ich kariery zawodowej oraz ułatwia wejście w dorosłe życie i budowanie samodzielności finansowej. Tym samym, wraz ze wzrostem aktywności zawodowej pełnoletniego dziecka i osiąganiem przez nie wyższych przychodów, ustawodawca przewidział odrębny instrument wsparcia podatkowego, skierowany bezpośrednio do tej grupy podatników.

Ponadto chciałbym zauważyć, że na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 39 – 40b ustawy PIT, zwolnione od podatku są m.in. stypendia i zapomogi przyznawane na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, świadczenia pomocy materialnej dla uczniów i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, a także inne wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych, stypendia dla uczniów i studentów.

Zatem ustawa PIT, wbrew stwierdzeniom zawartym w interpelacji, wspiera aktywność zawodową oraz edukację młodych osób i jednocześnie zapewnia racjonalne i proporcjonalne zasady korzystania z preferencji podatkowych.

Pragnę także zauważyć, iż Polska należy do krajów OECD o jednych z najwyższych preferencji podatkowych dla rodzin z dziećmi, co oznacza, że ich obciążenie podatkowe jest już obecnie znacząco niższe, niż w przypadku singli.

Z opublikowanego w kwietniu br. raportu OECD Taxing Wages 2026, porównującego klin podatkowo-składkowo-transferowy w państwach OECD za 2025 r., wynika, że obciążenie podatkiem PIT płacy brutto dla przeciętnego wynagrodzenia w Polsce stanowi jedno z najniższych wśród krajów OECD (6,6% w Polsce vs 15,5% średnia OECD dla singla bez dzieci).

Natomiast, klin podatkowo-składkowo-transferowy dla rodziny z dwójką dzieci, gdzie jedna osoba zarabia 100% przeciętnego wynagrodzenia, był o 20,8 p.p. niższy niż dla singla bez dzieci (zarabiającego 100% przeciętnego wynagrodzenia) i była to najwyższa różnica spośród krajów OECD (średnia OECD: 8,9 p.p.).

W konsekwencji, obciążenie podatkowo-składkowe, po uwzględnieniu transferów pieniężnych rodzin z dziećmi w Polsce, należało do najniższych wśród krajów OECD, a w przypadku rodziców zarabiających 67% przeciętnego wynagrodzenia – było bliskie zera. Wynikało to zarówno z preferencji podatkowych, takich jak np. wspólne opodatkowanie małżonków, czy ulga na dzieci, jak i z transferów pieniężnych, przede wszystkim ze świadczenia Rodzina 800+.

Jednocześnie informuję, że Ministerstwo Finansów nie dysponuje danymi dotyczącymi liczby podatników, którzy utracili prawo do ulgi prorodzinnej wyłącznie z powodu przekroczenia przez pełnoletnie uczące się dziecko limitu dochodowego. Zauważyć bowiem należy, że źródłem informacji pozostających w dyspozycji Ministra Finansów i Gospodarki są dane wynikające z zeznań podatkowych, które nie pozwalają na identyfikację przyczyny niekorzystania z ulgi lub utraty prawa do niej.

Zeznania podatkowe służą prawidłowemu ustaleniu wysokości zobowiązania podatkowego oraz rozliczeniu podatku za dany rok podatkowy. Nie są one projektowane jako narzędzie pozyskiwania szczegółowych informacji statystycznych, czy badawczych dotyczących motywów lub okoliczności wpływających na możliwość skorzystania z poszczególnych preferencji podatkowych. Wprowadzenie do formularzy podatkowych dodatkowych pól służących gromadzeniu takich informacji prowadziłoby do zwiększenia stopnia skomplikowania rozliczenia oraz nakładałoby na podatników dodatkowe obowiązki informacyjne, co pozostawałoby w sprzeczności z dążeniem do upraszczania rozliczeń podatkowych i ograniczania obciążeń po stronie podatników. Jest to szczególnie istotne w związku z funkcjonowaniem usługi Twój e-PIT, której celem jest maksymalne uproszczenie procesu rozliczania podatku dochodowego, z której, jak wynika ze statystyk, podatnicy chętnie i coraz liczniej korzystają.

W związku z powyższym, omawianą ulgę należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich rozwiązań podatkowych. Obecna konstrukcja podatkowej ulgi prorodzinnej jest racjonalna, prosta w stosowaniu i w konsekwencji w resorcie finansów nie przewiduje się jej zmiany również w kierunku zaproponowanym w interpelacji.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl