Interpelacja w sprawie funkcjonowania ulgi podatkowej na leki

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 15 grudnia 2025 roku w sprawie funkcjonowania ulgi podatkowej na leki a rzeczywistego wsparcia emerytów i osób przewlekle chorych.

Ulga podatkowa na wydatki na leki, przewidziana w art. 26 ust. 7a pkt 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, od lat funkcjonuje w niezmienionej konstrukcji mimo istotnych zmian społeczno-gospodarczych oraz znaczącego wzrostu kosztów leczenia. Jako osoba konsekwentnie działająca na rzecz rozszerzania ulg podatkowych dla osób o niskich i średnich dochodach wskazuję, że obecne rozwiązania w zakresie tej ulgi nie zapewniają realnego wsparcia osobom ponoszącym stałe i rosnące wydatki na leki. W szczególności wątpliwości budzi adekwatność przyjętych progów i warunków odliczenia do aktualnych realiów ekonomicznych oraz ich skuteczność jako instrumentu faktycznie poprawiającego sytuację finansową emerytów, rencistów i osób przewlekle chorych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami podatnik może odliczyć od dochodu wydatki na leki wyłącznie w tej części, która przekracza 100 zł miesięcznie, pod warunkiem spełnienia szeregu wymogów formalnych. W praktyce oznacza to, że nawet osoby regularnie kupujące leki nie zawsze spełniają warunki odliczenia, a sam mechanizm ulgi jest skomplikowany, mało czytelny i w dużej mierze niedostępny dla osób starszych. Należy jednoznacznie wskazać, że próg 100 zł miesięcznie jest całkowicie oderwany od obecnych realiów cenowych. W ostatnich latach ceny wielu leków, w szczególności nierefundowanych, znacząco wzrosły, podobnie jak koszty leczenia chorób przewlekłych. Jednocześnie świadczenia emerytalne, mimo waloryzacji, nie nadążają za rzeczywistym wzrostem kosztów życia. W efekcie coraz większa część dochodów seniorów przeznaczana jest na ochronę zdrowia. Konstrukcja ulgi podatkowej dodatkowo dyskryminuje osoby pobierające najniższe emerytury i renty. Osoby te często nie osiągają dochodu, który pozwalałby na faktyczne skorzystanie z odliczenia podatkowego, nawet jeżeli ponoszą znaczne wydatki na leki. Oznacza to, że mechanizm ten nie wspiera tych, którzy pomocy potrzebują najbardziej, lecz jedynie tych, którzy posiadają wystarczająco wysoki dochód do opodatkowania.

Istotnym problemem pozostaje także comiesięczny charakter rozliczania wydatków oraz konieczność gromadzenia dokumentacji. Dla wielu emerytów – zwłaszcza osób starszych, samotnych lub wykluczonych cyfrowo – jest to bariera praktyczna, która skutecznie zniechęca do korzystania z ulgi. Brak automatyzacji i brak wykorzystania danych już znajdujących się w systemach publicznych obciąża obywateli dodatkowymi obowiązkami biurokratycznymi. Nie można również pominąć faktu, że ulga podatkowa na leki ma charakter wyłącznie retrospektywny i jest odczuwalna dopiero na etapie rocznego rozliczenia podatku. Dla osób, które każdego miesiąca muszą podejmować decyzję, czy stać je na zakup wszystkich przepisanych leków, taka forma wsparcia nie rozwiązuje bieżących problemów finansowych i nie zapobiega rezygnacji z leczenia. W tym kontekście zasadne jest postawienie pytania, czy rząd planuje realne zmiany w funkcjonowaniu ulgi podatkowej na leki, czy też zamierza utrzymywać rozwiązanie, które w obecnym kształcie nie spełnia swojej społecznej funkcji i nie odpowiada na potrzeby starzejącego się społeczeństwa.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło lub planuje przeprowadzić kompleksową ocenę skuteczności ulgi podatkowej na leki, w szczególności w odniesieniu do emerytów i rencistów o niskich dochodach?

2. Czy analizowane są dane dotyczące faktycznego wykorzystania ulgi na leki przez osoby pobierające minimalne świadczenia emerytalne i rentowe, a jeżeli tak – jakie wnioski z nich wynikają?

3. Czy Ministerstwo Finansów rozważa zniesienie, obniżenie lub zmianę konstrukcji miesięcznego progu 100 zł, od którego uzależniona jest możliwość skorzystania z ulgi?

4. Czy planowane jest wprowadzenie mechanizmu waloryzacji progu wydatków na leki uwzględniającego inflację oraz wzrost cen produktów leczniczych?

5. Czy rozważana jest zmiana charakteru ulgi podatkowej na leki w taki sposób, aby była ona dostępna również dla osób nieosiągających dochodu podlegającego opodatkowaniu?

6. Czy Ministerstwo Finansów analizuje możliwość zastąpienia obecnej ulgi podatkowej inną formą wsparcia, w tym bezpośrednim zwrotem części wydatków na leki lub mechanizmem zaliczkowym wypłacanym w trakcie roku?

7. Czy Ministerstwo Finansów, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, rozważa wykorzystanie danych z systemu e-Recepta do automatycznego uwzględniania wydatków na leki w rozliczeniach podatkowych?

8. Czy prowadzone są prace nad uproszczeniem procedur dokumentowania wydatków na leki, w szczególności w odniesieniu do osób starszych i wykluczonych cyfrowo?

9. Czy Ministerstwo Finansów planuje działania informacyjne skierowane do emerytów i rencistów, które w sposób jasny i zrozumiały wyjaśniałyby zasady korzystania z ulgi na leki?

Oto odpowiedź Ministerstwa Finansów z dnia 5 stycznia 2026 roku:

Szanowny Panie Marszałku, w związku z interpelacją nr 14223 złożoną przez posła Janusza Kowalskiego w sprawie funkcjonowania ulgi podatkowej na leki a rzeczywistego wsparcia emerytów i osób przewlekle chorych, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia. Ustawa PIT1 , pomimo że nie należy do instrumentów polityki społecznej, zawiera rozwiązania dedykowane osobom, które wymagają szczególnej pomocy ze strony Państwa. Należy do nich m.in. ulga rehabilitacyjna, której zastosowanie pozwala na zmniejszenie obciążeń podatkowych. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu tej preferencji podatkowej była pomoc osobom z niepełnosprawnościami w rehabilitacji, usamodzielnianiu się i pokonywaniu barier związanych z codziennym funkcjonowaniem.

Ulga rehabilitacyjna, unormowana w art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy PIT, umożliwia bowiem odliczenie od podstawy opodatkowania wydatków na cele rehabilitacyjne oraz wydatków związanych z wykonywaniem czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym przez podatnika będącego osobą z niepełnosprawnościami lub podatnika mającego na utrzymaniu taką osobę. Jak wynika z art. 26 ust. 7d i 7g ustawy PIT, prawo do ulgi przysługuje podatnikom, którzy posiadają:

- orzeczenie o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, określonych w odrębnych przepisach,

- decyzję przyznającą rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową lub rentę socjalną,

- orzeczenie o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16 roku życia, wydanym na podstawie odrębnych przepisów,

- orzeczenie o niepełnosprawności, wydanym przez właściwy organ na podstawie odrębnych przepisów obowiązujących do dnia 31 sierpnia 1997 r. Wobec powyższego ulga ta nie dotyczy emerytów, a wszystkich osób, które mają orzeczoną niepełnosprawność. Dodatkowo informuję, że omawiana preferencja przewiduje szereg tytułów odliczeń. Są one skatalogowane w art. 26 ust. 7a ustawy PIT. Cechą wyróżniającą ulgę rehabilitacyjną od innych odliczeń podatkowych jest to, że co do zasady jest ona nielimitowana, w przeciwieństwie do innych ulg, które mają ustaloną maksymalną kwotę odliczenia. W przypadku ulgi rehabilitacyjnej tylko w przypadku czterech tytułów odliczeń ustawodawca wprowadził „górny” limit możliwego do odliczenia wydatku wynoszący 2 280 zł, zaś w jednym przypadku, będącym przedmiotem interpelacji, limit„dolny” wynoszący 100 zł2 . Wydatki na leki podlegają odliczeniu, jeżeli przekraczają miesięcznie 100 zł, lecz nie w całości, a w kwocie stanowiącej nadwyżkę ponad 100 zł poniesionego kosztu.

Obowiązujące w ustawie PIT odliczenie miesięcznych wydatków ponad stuzłotowy limit jest powiązane z innym systemowym rozwiązaniem, tj. z refundacją leków. Dzięki niej leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyroby medyczne można kupić w cenie niższej, od faktycznego kosztu produktu, a nawet nie zapłacić za ww. środki wcale. Koszty refundacji leków pokrywa Narodowy Fundusz Zdrowia. W związku z pytaniami zawartymi w interpelacji należy też wyjaśnić, że podatnicy wykazujący w zeznaniu podatkowym wydatki z tytułu ulgi rehabilitacyjnej wskazują kwotę odliczenia w jednej zbiorczej pozycji.

Wobec powyższego z zeznań podatkowych nie wynika, jaka kwota dotyczy wydatków na leki. Pozyskanie informacji o konkretnym wydatku odliczanym przez podatnika możliwe jest jedynie w ramach przeprowadzonych z jego udziałem czynności sprawdzających. Zwracam przy tym uwagę, że z danych publikowanych przez Ministerstwo Finansów wynika, że w rozliczeniu za 2024 r. odliczenie z tytułu ulgi rehabilitacyjnej wykazano w 1 208 770 zeznaniach podatkowych3 .Brak zatem możliwości, aby wobec wszystkich tych podatników przeprowadzić czynności sprawdzające i pozyskać konkretne dane dotyczące odliczanego wydatku.

Odpowiadając na pozostałe pytania i wątpliwości sformułowane w interpelacji, uprzejmie informuję, że każdy podatnik, który uprawdopodobni, że zaliczki pobierane w takcie roku podatkowego byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu za dany rok podatkowy, może wystąpić do organu podatkowego o ograniczenie poboru zaliczek na podatek. Uprawnienie to wynika z art. 22 § 2a ustawy – Ordynacja podatkowa4 . Ponadto zauważam, że wysokość przysługującej i możliwej do odliczenia przez podatnika ulgi podatkowej jest ściśle związana z uzyskanym przez niego w roku podatkowym dochodem. Zatem z ulgi rehabilitacyjnej (a także innych ulg odliczanych od dochodu) podatnik może skorzystać do jego wysokości.

Przy czym wysokość przysługującego podatnikowi zwrotu uzależniona jest od kwot pobranych uprzednio przez płatnika zaliczek na podatek dochodowy. Jeżeli w wyniku zastosowania przez podatnika ulg podatkowych obniży on swój dochód do opodatkowania do wysokości 0 zł, otrzyma zwrot podatku tylko w wysokości pobranych przez płatnika, w trakcie roku, zaliczek na podatek. W wyniku zastosowania ulgi podatkowej podatnik nie otrzymuje bowiem „dodatkowych pieniędzy”, a jedynie te, które zostały pobrane z jego dochodu w postaci zaliczek podatkowych (np. z emerytury) w trakcie roku. W przypadku podatników z najniższymi dochodami takich, których dochód nie przekracza kwoty wolnej od podatku (30 tys. zł), zwrot podatku nie ma miejsca, gdyż w takiej sytuacji w trakcie roku nie wystąpiła zaliczka na podatek dochodowy (z uwagi na stosowaną przez płatnika miesięczną kwotę zmniejszającą zaliczkę na podatek). Przy czym ci podatnicy nie są w gorszej sytuacji, bowiem na bieżąco otrzymują wyższe dochody z uwagi na brak zaliczki podatkowej (np. z emerytury). Odnosząc się z kolei do kwestii zniesienia, obniżenia lub zmiany konstrukcji miesięcznego progu 100 zł, informuję, że rozważane było zastąpienie miesięcznego limitu limitem rocznym.

Jednakże w takim przypadku mogłoby dojść do sytuacji, gdy z odliczenia nie mógłby skorzystać podatnik, który orzeczenie o niepełnosprawności otrzymał pod koniec roku. Z kolei odnośnie propozycji likwidacji „dolnego” limitu, jak i waloryzacji progu o inflację bądź wzrost cen produktów leczniczych zauważam, że rozwiązanie to nie pozostałoby obojętne na stan finansów publicznych. Zwiększone wydatki na obronność nie umożliwiają realizacji postulatów skutkujących mniejszymi wpływami podatkowymi. Informuję również, że w resorcie nie rozważaliśmy wykorzystania danych z systemu eRecept do automatycznego uwzględnienia wydatków na leki w rozliczeniach podatkowych. W naszej ocenie wiązałoby się to z koniecznością pozyskania danych o stanie zdrowia podatników, a więc dysponowania informacjami wrażliwymi dla podatnika, a to nie spotkałoby się z przychylnym przyjęciem. Odnosząc się do kwestii dotyczącej informowania o preferencji, jak i komplikacjach związanych z jej stosowaniem, zauważam, że zasady korzystania przez podatników z ulgi rehabilitacyjnej od wielu lat są niezmienne. Ulga ta funkcjonuje od początku obowiązywania ustawy PIT. Zasady dokumentowania wydatków są podobne do tych, jakie dotyczą innych odliczeń.

Ponadto na stronie www.podatki.gov.pl znajduje się specjalna zakładka https://www.podatki.gov.pl/ulgi/ulga-rehabilitacyjna-pit/, gdzie znajdują się wszelkie niezbędne informacje dotyczące tej preferencji podatkowej.

Ponadto Ministerstwo Finansów każdego roku wydaje również broszury informacyjne do zeznań podatkowych i ich załączników, w których preferencja ta jest opisywana w sposób przyjazny dla podatnika. Link do strony https://www.podatki.gov.pl/podatki-osobiste/pit/formularze/. Broszury do zeznań z lat poprzednich dostępne są natomiast na stronie https://podatki-arch.mf.gov.pl/pit/formularze-do-druku-pit/ .

Końcowo pragnę podkreślić, że na przestrzeni tak wielu już lat obowiązywania tej preferencji podatkowej do Ministerstwa Finansów nie wpływały sygnały o problemach związanych ze stosowaniem ulgi rehabilitacyjnej.