Interpelacja w sprawie narastającego deficytu budżetu państwa oraz przejrzystości finansów publicznych

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 20 sierpnia 2026 roku w sprawie narastającego deficytu budżetu państwa oraz przejrzystości finansów publicznych.

Dane dotyczące wykonania budżetu państwa po siedmiu miesiącach 2026 r. wskazują na dalsze pogłębianie się nierównowagi pomiędzy dochodami a wydatkami. Na koniec lipca dochody wyniosły 333,9 mld zł, wydatki 475 mld zł, a deficyt osiągnął 141,1 mld zł, co odpowiada już 51,9% limitu przewidzianego na cały rok. Jeszcze po czerwcu deficyt wynosił 123,7 mld zł, a więc w ciągu jednego miesiąca zwiększył się o ponad 17 mld zł. Ustawa budżetowa na 2026 r. zakłada dochody w wysokości 647,2 mld zł przy wydatkach sięgających 918,94 mld zł, co oznacza możliwość wystąpienia deficytu na poziomie 271,74 mld zł. Tak wysoki poziom niedoboru środków wymaga szczególnej kontroli nie tylko nad budżetem państwa, ale nad całymi finansami sektora publicznego. Ocena sytuacji wyłącznie przez pryzmat wykonania ustawy budżetowej daje jednak niepełny obraz zobowiązań państwa. Znaczna część zadań publicznych jest finansowana za pośrednictwem funduszy działających poza budżetem państwa, w szczególności funduszy obsługiwanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Wydatki tych podmiotów nie są widoczne w deficycie budżetu państwa, choć ich finansowanie może prowadzić do powstawania zobowiązań, które w ostatecznym rozrachunku obciążają finanse publiczne. Na koniec pierwszego kwartału 2026 r. państwowy dług publiczny liczony według metodologii krajowej wynosił 2 008,2 mld zł, podczas gdy dług sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodologii unijnej osiągnął 2 444,3 mld zł. Różnica przekraczała zatem 430 mld zł. W tej sytuacji informacja o wykonaniu budżetu państwa powinna być analizowana razem z sytuacją finansową funduszy pozabudżetowych oraz innych podmiotów wykorzystywanych do finansowania zadań publicznych. Obywatele i Sejm RP powinni mieć możliwość uzyskania czytelnej odpowiedzi, jaka jest rzeczywista wielkość wydatków państwa, jak kształtują się zobowiązania poszczególnych funduszy i jak wpływają one na całkowite zadłużenie sektora publicznego. Szczególnego wyjaśnienia wymaga również dalszy wzrost różnicy pomiędzy zadłużeniem liczonym według metodologii krajowej i unijnej. Jeżeli zobowiązania zaciągane w związku z realizacją zadań państwa nie są ujmowane w państwowym długu publicznym, ale pozostają częścią zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych, powstaje pytanie o rzeczywistą czytelność krajowych reguł ostrożnościowych. Ocena bezpieczeństwa finansów publicznych nie może ograniczać się do jednej części sektora, jeżeli poza budżetem pozostają zobowiązania liczone w setkach miliardów złotych, związane z realizacją zadań publicznych i wpływające na poziom zadłużenia całego państwa.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie czynniki w największym stopniu odpowiadają za wzrost deficytu budżetu państwa w pierwszych siedmiu miesiącach 2026 r. oraz które z nich mają, zdaniem ministerstwa, charakter przejściowy, a które będą oddziaływać na wynik budżetu również w kolejnych miesiącach?

2. Jaka jest aktualna prognoza Ministerstwa Finansów dotycząca wykonania dochodów i wydatków budżetu państwa na koniec 2026 r.? Czy resort przewiduje istotne odchylenia od wartości zapisanych w ustawie budżetowej, a jeżeli tak – w których pozycjach i w jakiej skali?

3. Jaka jest obecnie łączna wartość zobowiązań funduszy i innych podmiotów realizujących zadania publiczne, których zadłużenie nie jest zaliczane do państwowego długu publicznego według metodologii krajowej, lecz jest uwzględniane w długu sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodologii unijnej?

4. Czy Ministerstwo Finansów analizowało, w jakim stopniu dalsze finansowanie zadań publicznych za pośrednictwem funduszy pozostających poza budżetem państwa wpływa na przejrzystość krajowych reguł fiskalnych, w szczególności w kontekście konstytucyjnego limitu zadłużenia? Jeżeli tak, jakie wnioski wynikają z tych analiz?

5. Czy resort przygotował analizę pokazującą, jak wyglądałby poziom państwowego długu publicznego w relacji do PKB, gdyby do krajowej miary zadłużenia włączono zobowiązania podmiotów i funduszy uwzględnianych obecnie wyłącznie w szerszej metodologii unijnej? Jeżeli tak, jaki byłby wynik takiego wyliczenia na koniec 2025 r. oraz według prognozy na koniec 2026 r.?

6. Czy Ministerstwo Finansów widzi potrzebę wprowadzenia do cyklicznych informacji o wykonaniu budżetu państwa równoległej informacji o sytuacji finansowej najważniejszych funduszy pozabudżetowych, ich zadłużeniu, kosztach obsługi długu i wyniku finansowym, tak aby parlament i opinia publiczna mogły na bieżąco oceniać sytuację całego sektora finansów publicznych?

7. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów obecny sposób prezentowania danych o wykonaniu budżetu państwa pozwala w sposób wystarczający ocenić rzeczywistą kondycję finansów publicznych, jeżeli część zadłużenia związanego z realizacją zadań państwa pozostaje poza państwowym długiem publicznym według metodologii krajowej? Jeżeli tak, proszę o wskazanie argumentów przemawiających za utrzymaniem obecnego modelu prezentacji tych danych.

8. Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Finansów, jeżeli tempo narastania deficytu budżetu państwa w kolejnych miesiącach okaże się wyższe od zakładanego? Czy resort bierze pod uwagę ograniczenie wydatków, zwiększenie potrzeb pożyczkowych albo dodatkowe transfery pomiędzy budżetem państwa a funduszami pozabudżetowymi?

Oto odpowiedź Ministerstwa Finansów z dnia 23 września 2026 roku:

1. Jakie czynniki w największym stopniu odpowiadają za wzrost deficytu budżetu państwa w pierwszych siedmiu miesiącach 2026 r. oraz które z nich mają, zdaniem Ministerstwa, charakter przejściowy, a które będą oddziaływać na wynik budżetu również w kolejnych miesiącach?

Szczegółowa analiza wykonania budżetu państwa za I półrocze br. zawarta jest w „Informacji o przebiegu wykonania ustawy budżetowej za pierwsze półrocze 2026 roku”, która została przedstawiona sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu 10 września br. Dokument ten zawiera analizę dochodów, wydatków, oraz deficytu budżetu państwa wraz ze źródłami finansowania. Zjawiskiem przejściowym w realizacji budżetu państwa jest sytuacja na rynku paliw związana z konfliktem w cieśninie Ormuz. Realizacja dochodów za okres styczeń - lipiec br. uwzględniają efekt wprowadzenia rządowego programu CPN. W przypadku podatku VAT oznaczało to obniżenie stawki na paliwa ciekłe z 23% na 8%, natomiast w przypadku akcyzy wiązało się to z obniżeniem stawek na olej napędowy i benzynę silnikową odpowiednio o 24% i 19%. Łączne koszty programu CPN (kwiecie-czerwiec) szacowane są na ok. 4,7 mld zł. Ministerstwo Finansów opublikowało szacunkowe dane z wykonania budżetu państwa w okresie styczeń-sierpień 2026 r. Poziom wykonanego deficytu budżetu państwa za okres styczeń-sierpień br. w wysokości 151,1 mld zł, tj. 55,6% planu całorocznego nie jest zaskoczeniem dla Ministerstwa Finansów na tym etapie realizacji budżetu państwa. Podstawowe czynniki mające wpływ na wykonanie dochodów i wydatków zostały opisane w publikowanym comiesięcznie przez Ministerstwo Finansów komunikacie zamieszczonym na stronie internetowej Ministerstwa Finansów pod adresem: https://www.gov.pl/web/finanse/szacunkowe-wykonanie-budzetu-panstwa-w-okresie-styczen-sierpien-2026-r

2. Jaka jest aktualna prognoza Ministerstwa Finansów dotycząca wykonania dochodów i wydatków budżetu państwa na koniec 2026 r.? Czy resort przewiduje istotne odchylenia od wartości zapisanych w ustawie budżetowej, a jeżeli tak – w których pozycjach i w jakiej skali?

Informacje dotyczące prognozy wykonania dochodów i wydatków budżetu państwa oraz przewidywanego poziomu deficytu budżetu państwa na koniec 2026 r., zostały przedstawione w uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej na 2027 r. w Rozdziale II Przewidywane wykonanie budżetu państwa w 2026 r. Zgodnie z informacjami zawartymi w ww. dokumencie prognozuje się, że dochody budżetu państwa w 2026 r. będą niższe od planowanych o 20,6 mld zł (3,2%), głównie za sprawą niższych wpływów z VAT mniej o 9,5 mld zł. Wynika to m.in. z niższej realizacji dochodów z VAT w 2025 r., który był podstawą do prognozy dochodów na 2026 r., programu CPN (Ceny Paliw Niżej), skrócenia podstawowego terminu zwrotu VAT oraz uwzględnienia zwolnień z VAT w ramach programu SAFE. Odchylenie w zakresie podatku akcyzowego w stosunku do prognozy zawartej w ustawie budżetowej wyniosło 8,8 mld zł ze względu na: wyższe przewidywane wykonanie w roku 2025 w porównaniu z rzeczywistym jego wykonaniem, zawetowanie podwyżki na 2026 r. o 15% akcyzy na wyroby alkoholowe, pakiet CPN obniżający stawki akcyzy na benzynę silnikową i olej napędowy oraz obserwowany malejący trend w spożyciu wyrobów akcyzowych. Spadek wpływów z PIT o 1,8 mld zł w stosunku do planu zawartego w ustawie budżetowej na 2026 r., nastąpił na skutek spadku prognozy zaliczek na skali podatkowej oraz podatku liniowym, m. in. ze względu na spadek prognozowanego tempa wzrostu nominalnego PKB z 6,6% do 6,2%. Dochody z CIT mają wynieść zgodnie z planem 80,4 mld zł. Jednocześnie dochody z podatku od wydobycia niektórych kopalin będą o 4,8 mld zł wyższe od planowanych, głównie dzięki wyższym niż prognozowano cenom miedzi. Dochody niepodatkowe w 2026 r. będą o 5,3 mld zł niższe od planowanych, głównie ze względu na niższe dochody państwowych jednostek budżetowych, w tym w szczególności niższe wpływy z aukcji CO₂, ze względu na niższy wolumen transakcji oraz niższe niż planowano dywidendy i wpłaty z zysku. W zakresie realizacji wydatków, skala oszczędności w danym roku z reguły jest znana w ostatnim kwartale roku budżetowego. Na obecnym etapie realizacji budżetu, mając na względzie przede wszystkim stabilną sytuację na rynku pracy i tym samym stabilną kondycję finansową Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, szacuje się, że w skali całego 2026 roku wydatki będą istotnie niższe od zakładanych w ustawie budżetowej na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r. Mając na uwadze powyższe, prognozuje się, że deficyt budżetu państwa nie przekroczy wartości określonej w ustawie budżetowej na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r., tj. 271,7 mld zł. Projekt ustawy budżetowej na 2027 r. wraz z uzasadnieniem, przyjęty przez Radę Ministrów 28 sierpnia 2026 r. i przekazany Radzie Dialogu Społecznego, został opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Finansów pod adresem: https://www.gov.pl/web/finanse/projekt-przekazany-do-rds27

3. Jaka jest obecnie łączna wartość zobowiązań funduszy i innych podmiotów realizujących zadania publiczne, których zadłużenie nie jest zaliczane do państwowego długu publicznego według metodologii krajowej, lecz jest uwzględniane w długu sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodologii unijnej?

Dane dotyczące zadłużenia funduszy w Banku Gospodarstwa Krajowego oraz obligacji wyemitowanych przez Polski Fundusz Rozwoju na sfinansowanie Tarczy Finansowej na koniec II kw. 2026 r. są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Finansów pod adresem: https://www.gov.pl/web/finanse/szeregiczasowe.

Ponadto, Zarząd Banku Gospodarstwa Krajowego przyjął Strategię zarządzania zobowiązaniami dłużnymi funduszy. Jest to pierwszy tego typu dokument przedstawiający uwarunkowania zarządzania zadłużeniem funduszy umiejscowionych w BGK, analizę obecnego stanu zadłużenia, cele i zasady zarządzania tym zadłużeniem oraz projekcje finansowania potrzeb pożyczkowych funduszy i zadłużenia do 2028 r. Strategia została przygotowana ze względu na skalę zobowiązań funduszy i zasadność całościowego podejścia do zaciągania przez BGK zobowiązań na rzecz funduszy i zarządzania ich płynnością. Dokument jest dostępny na stronie BGK pod linkiem: Strategia zarządzania zobowiązaniami dłużnymi funduszy - BGK

Dane finansowe funduszy i instrumentów utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego (BGK) na podstawie odrębnych ustaw, w tym informacje dotyczące ich zadłużenia prezentowane są w sprawozdaniach kwartalnych z realizacji planów finansowych ww. podmiotów. Przedmiotowe sprawozdania publikowane są na stronie internetowej BGK pod adresem: https://www.bgk.pl/bip/fundusze/

4. Czy Ministerstwo Finansów analizowało, w jakim stopniu dalsze finansowaniezadań publicznych za pośrednictwem funduszy pozostających poza budżetem państwa wpływa na przejrzystość krajowych reguł fiskalnych, w szczególności w kontekście konstytucyjnego limitu zadłużenia? Jeżeli tak, jakie wnioski wynikają z tych analiz?

Polityka fiskalna państwa prowadzona jest w warunkach konieczności zapewnienia ciągłości i stabilnego finansowania podstawowych funkcji państwa, w tym m.in. ochrony zdrowia, edukacji, infrastruktury, bezpieczeństwa oraz polityki społecznej. Ogranicza to możliwość szybkiej i głębokiej redukcji wydatków w krótkim okresie bez ryzyka pogorszenia dostępności usług publicznych oraz negatywnego wpływu na sytuację społeczno-gospodarczą. Należy mieć przy tym na uwadze, że na istniejącą strukturę finansów publicznych istotny wpływ mają zobowiązania o sztywnym charakterze systemowym i długookresowym. Znaczna część wydatków realizowanych przez fundusze funkcjonujące poza budżetem państwa wynika z wcześniej zaciągniętych zobowiązań oraz realizacji wieloletnich programów inwestycyjnych i społecznych. W konsekwencji szybkie, jednorazowe przeniesienie finansowania tych zadań do budżetu państwa mogłoby skutkować ryzykiem zakłócenia realizacji zadań publicznych. Musi być to zatem proces rozłożony w czasie. Od samego początku podkreślano że, ze względu na skalę zobowiązań oraz znaczenie zadań finansowanych przy wykorzystaniu funduszy funkcjonujących poza budżetem państwa, proces ten ma charakter stopniowy i wymaga rozłożenia w czasie, ze względu na skalę zobowiązań realizowanych przy wykorzystaniu funduszy funkcjonujących poza budżetem państwa, konieczność zapewnienia ciągłości finansowania zadań publicznych o charakterze strategicznym oraz uwarunkowania wynikające z obowiązujących reguł fiskalnych i sytuacji bezpieczeństwa państwa. Wszelkie działania w zakresie zreformowania działalności funduszy w BGK lub ewentualnego włączenia poszczególnych jednostek do budżetu państwa są podejmowane z uwzględnieniem w szczególności wpływu takich działań na wszystkie zasady i reguły budżetowe. Ponadto, należy racjonalnie ocenić wszelkie ryzyka związane z nieprzerwaną realizacją zadań oraz spłatą zobowiązań przez te fundusze w stosunku do innych podmiotów. Ministerstwo Finansów podejmuje działania zmierzające do zwiększenia przejrzystości informacji o stanie finansów publicznych. Działania te obejmują rozszerzanie zakresu informacji prezentowanych w dokumentach budżetowych i sprawozdawczych oraz komunikowanie uwarunkowań polityki fiskalnej, co ma na celu umożliwienie oceny możliwości finansowych państwa. Zwłaszcza ostatnie 3 lata to okres zwiększonej aktywności Ministerstwa Finansów w zakresie wzmacniania finansów publicznych w Polsce. Wzmocniono stabilizującą regułę wydatkową, rozszerzono jej zakres podmiotowy i objęto nią dodatkowe kategorie operacji finansowych. W możliwych przypadkach przewidziano finansowanie z budżetu państwa części zobowiązań funduszy, w tym wykupu obligacji oraz kosztów ich obsługi, jak również ograniczono nakładanie nowych zadań na wybrane fundusze oraz wdrożono działania zmierzające do wygaszania ich działalności (w szczególności Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 i Funduszu Pomocy). Nastąpiło również zmniejszenie zakresu wykorzystania skarbowych papierów wartościowych w finansowaniu zadań publicznych. Minister Finansów i Gospodarki podejmował także działania na rzecz ograniczenia deficytu budżetu państwa w postaci inicjatyw legislacyjnych ukierunkowanych na zwiększenie dochodów publicznych i efektywności poboru należności publicznoprawnych, jak i skierowanych na stronę wydatkową. Skuteczność inicjatyw legislacyjnych podjętych i procedowanych w obszarze zwiększenia dochodów publicznych ograniczona została jednak przez czynniki niezależne od działania Ministra Finansów i Gospodarki, w szczególności w związku z odmową podpisania niektórych ustaw przez Prezydenta RP, co skutkowało nieosiągnięciem zakładanych efektów finansowych po stronie dochodowej. Od lipca 2024 roku Polska, na podstawie decyzji Rady UE, jest objęta procedurą nadmiernego deficytu z powodu deficytu przekraczającego wartość referencyjną w 2023 r. W styczniu 2025 roku Rada UE przyjęła zalecenie dla Polski, w którym wskazała, że dla zlikwidowania nadmiernego deficytu niezbędne jest przestrzeganie tempa wzrostu wydatków zaproponowanego przez Rząd w październiku 2024 r. w Średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028. Równocześnie, Rada zobowiązała Polskę do przedstawiania co pół roku (wiosną i jesienią), począwszy od 30 kwietnia 2025 r. aż do skorygowania nadmiernego deficytu, informacji z postępów we wdrażaniu zalecenia Rady. Komisja Europejska monitoruje realizację zaleconej ścieżki wydatków dwa razy w ciągu roku (wiosną oraz jesienią). Komisja nie ocenia natomiast wysokości deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych. W lipcu 2025 r. Rada UE przyznała Polsce krajową klauzulę wyjścia (NEC) na lata 2025-2028, która umożliwia odejście od rekomendowanej przez Radę UE ścieżki wydatków do 1,5% PKB rocznie celem zwiększenia wydatków na obronność. W dniu 3 czerwca 2026 r. Komisja opublikowała tzw. pakiet wiosenny, w którym oceniła, że uwzględniając elastyczność przyznaną Polsce w ramach krajowej klauzuli wyjścia, polska polityka budżetowa jest zgodna z wyznaczoną przez Radę ścieżką wydatków netto. Tym samym Komisja utrzymała zawieszenie EDP w przypadku Polski. Kraje, których EDP jest zawieszone pozostają zobowiązane do przestrzegania rekomendacji Rady dopóki deficyt nie zostanie trwale obniżony poniżej 3% PKB. 5.

5. Czy resort przygotował analizę pokazującą, jak wyglądałby poziom państwowego długu publicznego w relacji do PKB, gdyby do krajowej miary zadłużenia włączono zobowiązania podmiotów i funduszy uwzględnianych obecnie wyłącznie w szerszej metodologii unijnej? Jeżeli tak, jaki byłby wynik takiego wyliczenia na koniec 2025 r. oraz według prognozy na koniec 2026 r.?

Prognoza na 2026 r. długu publicznego wg definicji krajowej oraz unijnej wraz z rozliczeniem różnic między tymi definicjami z uwzględnieniem prognozowanego zadłużenia poszczególnych funduszy w BGK i PFR w zakresie Tarczy Finansowej zostanie przedstawiona w Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2027-2030, która pod koniec września br. zostanie przekazana do Sejmu wraz z projektem ustawy budżetowej na rok 2027.

6. Czy Ministerstwo Finansów widzi potrzebę wprowadzenia do cyklicznych informacji o wykonaniu budżetu państwa równoległej informacji o sytuacji finansowej najważniejszych funduszy pozabudżetowych, ich zadłużeniu, kosztach obsługi długu i wyniku finansowym, tak aby Parlament i opinia publiczna mogły na bieżąco oceniać sytuację całego sektora finansów publicznych?

Informacje o sytuacji całego sektora finansów publicznych są opracowywane i publikowane na stronie Ministerstwa Finansów pod adresem: Informacja kwartalna o stanie finansów publicznych - 2026 rok - Ministerstwo Finansów .

Publikacja zawiera m.in. podstawowe informacje z zakresu sektora finansów publicznych obliczonych wg różnych metodologii: ESA2010, GFSM 2001 i według przepisów krajowych (budżet państwa, jednostki samorządu terytorialnego i państwowe fundusze celowe oraz największe fundusze BGK). Natomiast dane dotyczące dochodów i wydatków finansów publicznych wg metodyki unijnej (ESA2010) są publikowane przez Eurostat pod linkiem: baza danych Eurostatu. Dane te są pogrupowane w obszary tematyczne. W szczególności strona zawiera następujące zestawy danych:

• dochody, wydatki (Government revenue, expenditure and main aggregates (gov_10a_main)) Eurostat dane sektora instytucji rządowych i samorządowych;

• wydatki wg funkcji COFOG (General government expenditure by function (COFOG) (gov_10a_exp)) Eurostat dane wg COFOG;

• kwartalne rachunki niefinansowe (Quarterly non-financial accounts for general government (gov_10q_ggnfa)) Eurostat kwartalne dane sektora instytucji rządowych i samorządowych

Informacje finansowe aktualnie funkcjonujących funduszy i instrumentów utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego na podstawie odrębnych ustaw, w tym dane finansowe dotyczące ich zadłużenia, kosztów obsługi oraz wyniku finansowego są publikowane w ujęciu kwartalnym na stronach internetowych BIP Banku Gospodarstwa Krajowego pod adresem: Fundusze BGK

Ponadto, należy podkreślić, że począwszy od projektu ustawy budżetowej na 2025 r. w załączniku do uzasadnienia przedstawiane są plany finansowe oraz projekty planów finansowych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego na podstawie odrębnych ustaw, linki poniżej:

https://www.gov.pl/web/finanse/projekt-przekazany-do-sejmu-rp2025

https://www.gov.pl/web/finanse/projekt-przekazany-do-sejmu-rp4

Natomiast począwszy od sprawozdania z wykonania budżetu państwa za 2024 r. do omówienia sprawozdania dołączana jest informacja ogólna wraz z załącznikiem z realizacji planów finansowych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego na podstawie odrębnych ustaw, linki poniżej:

https://www.gov.pl/web/finanse/sprawozdanie-roczne-za-2024-rok

https://www.gov.pl/web/finanse/sprawozdanie-roczne-za-2025-rok

7. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów obecny sposób prezentowania danych o wykonaniu budżetu państwa pozwala w sposób wystarczający ocenić rzeczywistą kondycję finansów publicznych, jeżeli część zadłużenia związanego z realizacją zadań państwa pozostaje poza państwowym długiem publicznym według metodologii krajowej? Jeżeli tak, proszę o wskazanie argumentów przemawiających za utrzymaniem obecnego modelu prezentacji tych danych.

Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem dług publiczny jest liczony i publikowany wg dwóch definicji, tj. krajowej określonej w ustawie o finansach publicznych oraz unijnej wynikającej z traktatów europejskich. Statystyki oraz analizy państwowego długu publicznego (PDP) oraz długu sektora instytucji rządowych i samorządowych (EDP) prezentowane są w ujednolicony sposób w kwartalnej informacji Dług publiczny, publikowanej na stronie internetowej MF: https://www.gov.pl/web/finanse/zadluzenie-sektora-finansow-publicznych

Publikacja uwzględnia szczegółowe kwartalne rozliczenie różnic pomiędzy PDP a długiem EDP, w tym m.in. dług funduszy zarządzanych przez BGK i zadłużenie z tytułu obligacji wyemitowanych przez PFR na sfinansowanie Tarczy Finansowej. Dane dostępne są również w formie szeregów czasowych:

https://www.gov.pl/web/finanse/szeregiczasowe

W takiej samej szczegółowości, tj. w rozbiciu na poszczególne fundusze, prezentowane są prognozy długu EDP w Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych w horyzoncie 4-letnim. Dane zarówno statystyczne, jak i prognostyczne dotyczące długu publicznego niezbędne w procesie oceny stanu finansów publicznych są regularnie i publicznie dostępne dla każdego obywatela. Dodatkowo, należy zauważyć, że zgodnie ze zreformowanymi zasadami zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej (zmiany wprowadzono w 2024 roku) państwa członkowskie, co do zasady, powinny co 4 lata przedłożyć Radzie Unii Europejskiej (UE) i Komisji Europejskiej oraz opublikować średniookresowe plany budżetowo-strukturalne. Dokument ten zawiera m.in. informacje na temat głównych założeń dotyczących sytuacji sektora instytucji rządowych i samorządowych. Prognozy te koncentrują się na kluczowych parametrach takich jak deficyt nominalny i dług. Co roku (do 30 kwietnia) kraje członkowskie UE mają obowiązek złożenia sprawozdania z realizacji średniookresowych planów budżetowo-strukturalnych. Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej, sprawozdania te przedstawiają sytuację w roku bieżącym oraz w poprzednich latach objętych wspomnianym planem. Co do zasady roczne sprawozdanie z postępów koncentruje się na roku poprzednim, obejmującym okres od poprzedniego rocznego sprawozdania z postępów lub od przedłożenia planu średniookresowego. Z uwagi na możliwość korekty danych tabele w rocznym sprawozdaniu z postępów powinny obejmować cały okres od przedłożenia planu średniookresowego. Roczne sprawozdania z postępów powinny zawierać prognozy budżetowe dla roku T (rok T jest rokiem przedłożenia rocznego sprawozdania z postępów). Średniookresowy plan budżetowo-strukturalny na lata 2025-2028 oraz roczne sprawozdania z wdrażania „Średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego na lata 2025-2028” dostępne są na stronie internetowej Ministerstwa Finansów: https://www.gov.pl/web/finanse/sredniookresowy-plan-budzetowostrukturalny

8. Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Finansów, jeżeli tempo narastania deficytu budżetu państwa w kolejnych miesiącach okaże się wyższe od zakładanego? Czy resort bierze pod uwagę ograniczenie wydatków, zwiększenie potrzeb pożyczkowych albo dodatkowe transfery pomiędzy budżetem państwa a funduszami pozabudżetowymi?

Poziom narastania deficytu budżetu państwa w ciągu roku nie jest liniowy, ponieważ dochody i wydatki publiczne nie są realizowane równomiernie w czasie. W trakcie roku budżetowego mogą występować zmiany i odchylenia zarówno po stronie dochodowej jak i wydatkowej budżetu państwa. Zgodnie z zamieszczoną na stronie Ministerstwa Finansów Informacją dotyczącą szacunkowego wykonania budżetu za okres styczeń-sierpień 2026 r., deficyt budżetu państwa w wysokości 151,1 mld zł, stanowił 55,6% planu. Poziom realizacji deficytu nie jest zaskoczeniem na tym etapie roku i nie odbiega od prognoz Ministerstwa Finansów. Mając na uwadze dane historyczne, wykonanie deficytu budżetu państwa po ośmiu miesiącach, często oscylowało na poziomie ok. 40-60% planu całorocznego. Minister Finansów wypełniając postanowienia ustawy budżetowej na dany rok działa na podstawie ustawy o finansach publicznych. Systematyczna weryfikacja wydatków budżetowych wpisuje się w politykę oszczędnego i celowego gospodarowania środkami publicznymi – takie działania prowadzone są na bieżąco. Na etapie opracowywania ustawy budżetowej oraz jej realizacji uwzględniane są regulacje art. 44 UFP, nakazujące realizację wydatków publicznych w sposób celowy i oszczędny, z założeniem uzyskania najlepszych efektów z danych nakładów. Zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 2 UFP kwoty wydatków ujęte w ustawie budżetowej stanowią nieprzekraczalny limit i tym samym określają dysponentom części budżetowych górny pułap ich możliwości wydatkowych. Nie zawsze jednak wszystkie z planowanych w ustawie budżetowej wydatków są w pełni wykorzystane, np. w wyniku korzystniejszych rozstrzygnięć procesów przetargowych lub przesunięcia w czasie realizacji niektórych zadań. Weryfikacja wydatków oraz polityka oszczędnego i celowego gospodarowania środkami publicznymi umożliwiają identyfikację tzw. „naturalnych oszczędności” w realizacji wydatków budżetowych. Wygospodarowane tzw. „naturalne oszczędności” pojawiają się i są zgłaszane przez dysponentów części budżetowych do Ministra Finansów, co do zasady w ostatnim kwartale każdego roku. W ostatnich 3 latach niewykonanie wydatków zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem wynosiło średnio 4,7% (w 2025 r. 5,6%, w 2024 r. 3,7%, oraz w 2023 r. 4,9%).

Źródło: https://www.sejm.gov.pl