Interpelacja w sprawie skandalicznej propozycji zmian programowych w nauczaniu historii

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 19 lutego 2024 roku w sprawie skandalicznej propozycji zmian programowych w nauczaniu historii.

Na stronach internetowych Ministerstwa Edukacji Narodowej opublikowano wpis "Zmiana podstawy programowej – zaczynamy prekonsultacje", gdzie poinformowano o rozpoczęciu prekonsultacji zmiany podstawy programowej kształcenia ogólnego. W zakładce zamieszczono projekty zmian podstaw programowych. Niniejsza interpelacja dotyczy propozycji zmian programowych w zakresie nauczania historii. Propozycje te należy określić jako barbarzyńskie względem narodu polskiego. Próba wprowadzenia takich zmian w nauczaniu historii Polski to próba wprowadzenia analfabetyzmu historycznego.

„Naród, który nie szanuje swej przeszłości nie zasługuje na szacunek teraźniejszości i nie ma prawa do przyszłości” - słowa powiedziane przez Marszałka Józefa Piłsudskiego tak dawno temu, są jakże aktualne i dziś. Trzeba jasno powiedzieć, że na szacunek teraźniejszości, na szacunek Polaków, nie zasługują osoby, które chcą pozbawić polską młodzież wiedzy historycznej o własnym narodzie. Polityków, którzy chcą pozbawić polską młodzież wiedzy o własnej tożsamości narodowej można określić innym cytatem Marszałka Piłsudskiego: „Wam kury szczać prowadzać, a nie politykę robić”.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia usunięcie informacji o "znaczeniu likwidacji państwa polskiego dla całej Europy"?

2. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia usunięcie informacji o "genezie i losach Legionów Polskich we Włoszech"?

3. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia usunięcie informacji o "udziale Polaków w wydarzeniach Wiosny Ludów"?

4. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia usunięcie informacji o znaczeniu powstania wielkopolskiego, powstań śląskich, wojny polsko-bolszewickiej i plebiscytów w procesie kształtowania się granic niepodległej Polski?

5. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia wykreślenie informacji o eksterminacji polskiej warstwy przywódczej, Holokauście i zagładzie Romów?

6. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia usunięcie informacji o bohaterstwie Polaków i zastępienie słowa "bohaterstwo" słowem "zaangażowanie"?

7. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia usunięcie informacji o zjawisku postkomunizmu i sposobach odejścia od niego w Polsce po 1989 roku (problem dekomunizacji, lustracji i reprywatyzacji)?

8. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów branżowych I stopnia usunięcie informacji o znaczeniu i skutkach katastrofy smoleńskiej 10 kwietnia 2010 roku dla państwa polskiego?

8. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o tolerancyjnej na tle współczesnego Zachodu polityce Kazimierza Wielkiego wobec Żydów?

9. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o roli wybitnych dowódców i polityków, w tym: Stanisława Żółkiewskiego, Jana Karola Chodkiewicza, Stefana Czarnieckiego i Jana III Sobieskiego?

10. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o okolicznościach powstania i treść idei „przedmurza chrześcijaństwa”?

11. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o związkach między „wiekiem świateł” a rozwojem tajnych stowarzyszeń (masoneria, iluminaci, różokrzyżowcy)?

12. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o dostrzeganiu kluczowego znaczenia utrzymania i przekazywania polskiego kodu kulturowego (wiara, język) dla podtrzymania świadomości narodowej?

12. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o przykładach najwybitniejszych dzieł tworzonych „ku pokrzepieniu serc” w II połowie XIX i na początku XX wieku?

13. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o przejawach ożywienia religijnego w społeczeństwie polskim (Gietrzwałd, Jasna Góra, Ostra Brama, społeczny katolicyzm) i jego znaczeniu dla polskiego ruchu narodowego?

14. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o tragizmie losów Polaków wcielonych do armii zaborczych w przededniu i podczas I wojny światowej?

15. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o zjawisku antypolonizmu panującego w Republice Weimarskiej?

16. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o genezie powstania wielkopolskiego 1918–1919 oraz jego znaczeniu dla odrodzenia się państwa polskiego i obrony jego niepodległości w 1920 roku?

17. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o obecność Polonii poza granicami kraju, z uwzględnieniem roli Związku Polaków w Niemczech w okresie II RP?

18. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o dorobku II Rzeczypospolitej w dziedzinie kultury, nauki i sportu na tle europejskim?

19. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o bohaterstwie obrońców Westerplatte, Poczty Polskiej, Mokrej, Wizny, bitwy nad Bzurą, Warszawy i Kocka, oraz o zbrodniach wojennych dokonanych przez agresorów, w tym w: Wieluniu, Bydgoszczy, Katowicach i Grodnie?

19. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o największych zbrodniach niemieckich i sowieckich w tym w: Palmirach, Piaśnicy, niemieckim obozie dla polskich dzieci w Łodzi, Ponarach, Miednoje, Charkowie?

20. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o materialnych i demograficznych skutkach przegranej wojny obronnej 1939 roku?

21. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o rozmiarach konfliktu polsko-ukraińskiego, dlaczego wykreślono słowo "ludobójstwo" (sic!)?

22. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o eksterminacji polskich elit, grabieży polskich dzieł sztuki oraz eksploatacji gospodarczej ziem polskich (zabór własności, praca przymusowa)?

23. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o przykładach heroizmu Polaków, w tym Witolda Pileckiego i Maksymiliana Marii Kolbego?

24. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o patriotycznych postawach młodzieży (np. udział w konspiracyjnym harcerstwie)?

25. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o głównych miejscach eksterminacji Żydów polskich i europejskich oraz innych grup etnicznych i społecznych na terenie Polski i Europy Środkowo-Wschodniej (w tym: Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Sobibór i Babi Jar)?

26. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o rasistowskiej i antysemickiej polityce Niemiec hitlerowskich przed II wojną światową?

27. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o misji Jana Karskiego i roli „Żegoty”?

28. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o Sprawiedliwych, na przykładzie Ireny Sendlerowej, s. Matyldy Getter, Antoniny i Jana Żabińskich oraz rodziny Ulmów?

29. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o bohaterstwie żołnierzy polskich w bitwie o Narvik, bitwie o Anglię, bitwie pod Tobrukiem, bitwie o Monte Cassino, bitwie pod Falaise, bitwie o Arnhem, bitwie o Kołobrzeg, bitwie o Bredę i zdobyciu Berlina; kto zdecydował o zastąpieniu słowa "bohaterswa" słowem "zaangażowanie"?

30. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o ludobójstwie na Woli, kto zdecydował o usunięciu słowa "ludobójstwo" i zastąpieniu go określeniem "położenie ludności cywilnej"?

31. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o walkach na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej, w tym o Lwów i Wilno?

32. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o tragizmie losów twórców zaangażowanych w niepodległościową konspirację, w tym: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Tadeusza Gajcego i Zygmunta Rumla?

33. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o zniszczeniu i ograbieniu Warszawy przez Niemców dokonanych od września 1939 roku do stycznia 1945 roku (m.in. Zamek Królewski, Pałac Saski, archiwa, biblioteki, muzea, majątek prywatny)?

34. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o skutkach przejęcia władzy w Chinach przez komunistów (największe ludobójstwo po 1945 roku – polityka Wielkiego Skoku)?

35. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o zjawisku rozwoju radykalnego islamizmu?

36. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o formach zniewalania Polaków przez reżim komunistyczny (terror fizyczny, propaganda, cenzura)?

37. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o żołnierzach niezłomnych – w tym o: rtm. Witoldzie Pileckim, Danucie Siedzikównie ps. „Inka”, płk. Łukaszu Cieplińskim, a także roli Kościoła katolickiego, znaczeniu emigracji)?

38. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o działalności rządu Rzeczypospolitej na uchodźstwie?

39. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o terrorze stalinowskim, nowym ustroju państwa (konstytucja z 1952 roku), kolektywizacji i „bitwie o handel” oraz socrealizmie w kulturze?

40. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o formach i konsekwencjach prześladowania Kościoła katolickiego (z uwzględnieniem szkodliwych reperkusji dla integracji Ziem Zachodnich i Północnych)?

41. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o roli Radia Wolna Europa wobec propagandy komunistycznej?

42. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o Kopalni Węgla Kamiennego „Wujek”, „Solidarności Walczącej”, bł. ks. Jerzym Popiełuszko?

43. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o wpływie Kościoła katolickiego na rozwój i przetrwanie po 13 grudnia 1981 roku oporu Polaków wobec komunizmu?

44. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji o kwestii zachowania tożsamości kulturowej, zmianach zachodzących w Unii Europejskiej, transformacji energetycznej, dyskusji nad zmianami klimatycznymi?

45. Kto (imiona, nazwiska) zaproponował w podstawie programowej dla uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum usunięcie informacji z zakresu warunków i sposobów realizacji podstawy programowej:
"Jest niezwykle ważne, aby absolwent liceum ogólnokształcącego i technikum znał dzieje swojego państwa i narodu, a także orientował się w ważnych momentach historii powszechnej w wymiarze regionalnym, europejskim i globalnym";

"W procesie poznawania wydarzeń dotyczących tragicznych losów represjonowanych żołnierzy i osób cywilnych podziemia czasów II wojny światowej i lat powojennych ważne jest, aby uczeń rozumiał znaczenie pojęć: Panteon Żołnierzy Wyklętych, Pomorski Katyń, Golgota Wschodu oraz Łączka".

Do każdego z powyższych pytań proszę o szczegółowe uzasadnienie wykreślenia tych informacji z podstawy programowej nauczania historii.

Oto odpowiedź Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 8 marca 2024 roku:

uprzejmie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej pracuje obecnie nad zmianami polegającymi na ograniczeniu zakresu wymagań aktualnej podstawy programowej kształcenia ogólnego[1], które powinny dać nauczycielom i uczniom już od nowego roku szkolnego więcej czasu na spokojniejszą i bardziej dogłębną realizację programów nauczania.

Warto zaznaczyć, że w dniach od 12 do 19 lutego br. były organizowane prekonsultacje społeczne, a właściwe konsultacje publiczne planowane są na przełomie kwietnia/maja br. Ministerstwo podało zatem do prekonsultacji propozycję ekspertów, a nie projekt ministerstwa. Końcowa propozycja ministerialna będzie skierowana do konsultacji publicznych i opiniowania w kwietniu br. w formie projektów nowelizacji odpowiednich rozporządzeń.

Należy dodać, że konieczność „odchudzenia” podstaw programowych została zauważona również przez Ministra Przemysława Czarnka, który w listopadzie ubiegłego roku powołał siedem zespołów przedmiotowych, w tym z historii, do realizacji tego zadania i zlecił odpowiednie prace. Część ekspertów powołanych w tamtym czasie bierze udział w obecnych zmianach.

Do zespołów ekspertów powołanych przez ministra edukacji należą eksperci akademiccy, doświadczeni nauczyciele poszczególnych typów szkół, metodycy oraz eksperci systemu egzaminacyjnego. Przy wyborze ekspertów uwzględnia się osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę danego przedmiotu, jak również bardzo dobrze znające praktykę szkolną lub egzaminacyjną. Skład zespołów jest jawny. Informacja ta znajduje się w materiałach na stronie internetowej ministerstwa (link https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiana-podstawy-programowej--zaczynamy-prekonsultacje ).

Dla właściwego zrozumienia celu i istoty proponowanych aktualnie zmian w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w tym m.in. w zakresie języka polskiego czy historii, należy zapoznać się również z uzasadnieniem tych zmian, opublikowanym na stronie MEN łącznie z projektami (link https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiana-podstawy-programowej--zaczynamy-prekonsultacje ).

Przede wszystkim należy podkreślić, że zakres wymagań aktualnej podstawy programowej jest nieadekwatny do wymiaru godzin nauczania poszczególnych przedmiotów, o czym świadczą nie tylko liczne opinie szeroko rozumianego środowiska oświatowego kierowane do MEN od początku funkcjonowania tej podstawy tj. od 2017 i 2019 r., ale również fakt, że pełny zakres wymagań tej podstawy nie obowiązuje również w przypadku egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego, które od 2021 r. przeprowadzone są w oparciu o zredukowany w standardach egzaminacyjnych o ok. 20% zakres wymagań.

Jeżeli chodzi o zaproponowane zmiany w zakresie historii Zespół ekspertów przyjął następujące założenia w pracach nad ograniczeniem podstawy programowej tego przedmiotu:

1. Usunięto wymagania będące uszczegółowieniem innych wymagań, uznając, że nauczyciel sam zdecyduje o tym, jak ująć jakiś wątek w ramach szerszego zagadnienia. W opublikowanych na stronie MEN uzasadnieniu proponowanych zmian wyraźnie podkreślono, że „nie deprecjonujemy w żaden sposób usuniętych tematów, ani nie uznajemy, że zachowane ujęto w sposób najlepszy z możliwych, ale wobec ryzyka, że próbując zrobić wszystko, niczego nie zrobimy porządnie, niektórym wątkom daliśmy pierwszeństwo przed innymi...”

2. Usunięto szczegółowe listy wydarzeń czy osób, uznając, że w większości takich przypadków zachodzi naruszenie pożądanej granicy między podstawą programową a programem nauczania przeznaczonym dla danej klasy. Wycięcia dotyczą, w zdecydowanej większości przypadków, uszczegółowień i dopowiedzeń - zagadnienia pozostały, w formule bardziej pojemnej. Daje to nauczycielom potrzebną autonomię, która umożliwia np. skupienie się na zagadnieniach szczególnie ważnych, szczególnie interesujących, istotnych z punktu widzenia historii lokalnej/regionalnej. Zatem to, że dana postać, wydarzenie czy bitwa nie jest wskazana expressis verbis w podstawie programowej historii nie oznacza, i co należy podkreślić, nigdy nie oznaczało, braku możliwości omówienia tego zagadnienia na lekcjach historii – przeciwnie - w miarę dostępnego czasu, ale również potrzeb, możliwości i zainteresowań danej grupy uczniów - nauczyciel dobiera szczegółowo treści nauczania, które służą realizacji ustalonych w podstawie programowej celów kształcenia i wymagań.

3. Zachowywano w szczególności te wymagania, które spełniały następujące kryteria: trwałość wpływu, głębokość wpływu, moc wyjaśniająca, aktualność, adekwatność do wieku rozwojowego (Partington, 1980; Counsell, 2004).

4. Dokonano oszacowania czasu koniecznego dla zrealizowania poszczególnych wymagań, tak aby skróty dotyczyły nie tylko jakieś ilości wymagań, ale rzeczywiście skutkowały powiększeniem zasobów czasowych do wykorzystania w lepszym nauczaniu.

Obecnie trwa analiza uwag /sugestii, które zostały przesłane do Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach prekonsultacji, przez zespoły ekspertów. Specjaliści przygotowują poprawioną propozycję podstaw programowych, a następnie ministerstwo przygotuje projekty nowelizacji rozporządzeń, które w kwietniu br. zostaną skierowane do konsultacji publicznych i opiniowania.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl