Interpelacja w sprawie zrzutu wody ze zbiornika elektrowni wodnej Lubachów

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 1 października 2024 roku w sprawie zrzutu wody ze zbiornika elektrowni wodnej Lubachów.

W ostatnich dniach byliśmy świadkami wielu dramatycznych wydarzeń, które w tragiczny sposób dotknęły mieszkańców południowo-zachodniej części Polski. Niszczycielska powódź uderzyła w tereny województw dolnośląskiego, opolskiego i śląskiego. Na drodze rujnującego i destrukcyjnego żywiołu znalazły się miasta i miejscowości położone nad brzegami m.in. Nysy Kłodzkiej. Służby ratunkowe, wojsko, a przede wszystkim mieszkańcy opisanych terenów nadal walczą ze skutkami tego straszliwego kataklizmu, a powrót do normalności zajmie tygodnie, miesiące, a nawet lata.

Sytuacje takie jak opisana powyżej stanowią test dla sprawności działania państwa. Efektywna kooperacja i przejrzysta komunikacja pomiędzy państwowymi organami i podmiotami stanowią podstawę właściwego zarządzania kryzysami. Należy przy tym pamiętać, że fundamentalnej roli państwa nigdy nie zastąpią oddolne zrywy jego obywateli czy pozarządowe inicjatywy. Tymczasem, pomimo doświadczeń ogromnych powodzi z lat 1997 i 2010 (ze skutkami kataklizmu sprzed 14 lat również zmagał się rząd pod wodzą premiera Tuska), widzimy i słyszymy, że rząd „uśmiechniętej koalicji” nie wyciągnął wniosków z tych tragicznych wydarzeń. Zlekceważenie prognoz dot. powodzi przez samego premiera (słynne już, wypowiedziane przez Donalda Tuska zdanie: „Prognozy nie są przesadnie alarmujące”), późna mobilizacja służb i wojska oraz niedokładny przepływ informacji (jako przykład warto podać kompromitujący sztab kryzysowy z 17 września, gdzie pojawiła się niezweryfikowana informacja o pękniętym zbiorniku Mietków) to tylko wierzchołek góry lodowej zaniedbań i błędów popełnionych przez obecną ekipę w obszarze trwającej katastrofy.

Fatalne przygotowanie do obecnej, nadzwyczajnej sytuacji jest widoczne również w sferze nadzorowanej przez Pana Ministra. We wtorek 17 września została ujawniona informacja o nieplanowanym zrzucie wody ze zbiornika elektrowni wodnej Lubachów należącej do spółki TAURON Ekoenergia sp. z o.o. z Grupy TAURON. Zrzut doprowadził do znacznego wzrostu poziomu wody w zbiorniku Mietków położonym niedaleko Wrocławia, nad którym nadzór sprawuje Państwowe Gospodarstwo Wodne (PGW) Wody Polskie. Tragedii pozwoliło uniknąć umocnienie wału zbiornika przez wojsko. Gdyby nie sprawne działanie żołnierzy, pod wodą znalazłoby się wrocławskie osiedle Marszowice. O braku informacji nt. zrzutu ze strony spółki poinformowała podczas posiedzenia sztabu kryzysowego z udziałem premiera Donalda Tuska prezes PGW Wody Polskie Joanna Kopczyńska. Do sytuacji odniósł się również wiceprezes PGW Wody Polskie Mateusz Balcerowicz. W wywiadzie dla telewizji Polsat News powiadomił, że TAURON co prawda przekazał informację o zrzucie „zgodnie z wytycznymi”, ale zrobił to drogą mailową. „Niestety, nie powiadomiono nas telefonicznie, a w sytuacji kryzysowej to jest pierwsza linia” – powiedział wiceprezes Balcerowicz. Doniesieniom kierownictwa PGW Wody Polskie zaprzeczył prezes Zarządu TAURON Polska Energia Grzegorz Lot. „Do niczego takiego nie doszło. Wody w zbiorniku było tak dużo, że przelała się ponad tamą” – stwierdził prezes Lot. Informację o przelaniu się wody przez koronę tamy powieliło następnie biuro prasowe spółki w przekazanym do mediów stanowisku. Wyjaśnienia sprawy zażądał premier Donald Tusk, który stwierdził że działania osób, od których zależy ludzkie zdrowie i życie nie powinny polegać „na szukaniu dupokrytek i usprawiedliwień”, a na „spotykaniu się i szukaniu wspólnych rozwiązań”.

TAURON Ekoenergia sp. z o.o. wchodzi w skład Grupy Kapitałowej TAURON, a całość udziałów w spółce posiada TAURON Polska Energia SA, nad którą nadzór właścicielski sprawuje minister aktywów państwowych.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy TAURON poinformował PGW Wody Polskie o zrzucie wody ze zbiornika elektrowni wodnej Lubachów? Jeżeli tak, to kiedy i w jaki sposób to zrobił? Czy po stronie spółki TAURON został dopełnione wszystkie procedury?

2. Czy spółka posiadała odpowiednie informacje oraz prognozy wskazujące, że zrzut wody ze zbiornika Lubachów może wpłynąć negatywnie na stan wody w zbiorniku Mietków? Czy otrzymała je od PGW Wody Polskie?

3. Jak wyglądała współpraca spółki z PGW Wody Polskie w czasie kryzysu powodziowego? Jakie są „wytyczne” dot. komunikacji pomiędzy spółką a PGW Wody Polskie? Czy istnieją procedury ustalające reguły komunikacji na wypadek sytuacji kryzysowych?

4. Czy w ocenie Pana Ministra to TAURON jest odpowiedzialny za tę niebezpieczną sytuację i zamęt komunikacyjny, czy jest to efekt działań i zaniechań przedstawicieli PGW Wody Polskie?

5. Czy w związku z opisaną sytuacją zostały lub zostaną wyciągnięte konsekwencje wobec kierownictwa spółek TAURON Ekoenergia i TAURON Polska Energia?

Oto odpowiedź Ministerstwa Aktywów Państwowych z dnia 29 października 2024 roku:

Z informacji przedstawionych przez TAURON Polska Energia S.A. (dalej również: „Spółka”) wynika, że EW Lubachów wraz z zaporą administrowana jest przez należącą do Grupy TAURON spółkę TAURON Ekoenergia sp. z o.o. z siedzibą w Jeleniej Górze. Obiekt użytkowany jest na podstawie pozwolenia wodnoprawnego z dnia 14 kwietnia 2017 r. wydanego przez Marszałka Województwa Dolnośląskiego, do którego załącznikiem jest Instrukcja Gospodarowania Wodą dla EW Lubachów. Pozwolenie wodnoprawne pozwala na szczególne korzystanie z wód powierzchniowych rzeki Bystrzycy dla potrzeb produkcji energii elektrycznej w istniejącej elektrowni wodnej Lubachów oraz piętrzenie śródlądowych wód powierzchniowych w zbiorniku Lubachów za pomocą zapory kamiennej, łukowej. Instrukcja przewiduje zasady gospodarowania wodą między innymi w warunkach powodzi. Z wyjaśnień przedłożonych Ministerstwu Aktywów Państwowych wynika, że pomiędzy godziną 12:00 a 13:00, dnia 15 września 2024 r. dopływ wody do zbiornika Lubachów zwiększył się z 133,7 m3/s do 169,1 m3/s w mniej niż godzinę (uprzednio taki wzrost dopływu wody w Bystrzycy odnotowywano w ujęciu 24 godzinnym). Tego samego dnia po godzinie 12:30 zbiornik Lubachów osiągnął poziom maksymalny i doszło do zadziałania przelewu czołowego. Wcześniej pomiędzy godziną 7:00 a 8:00 doszło do uszkodzenia wodowskazu w Jugowicach, co uniemożliwiało ustalenie tendencji dopływu do zbiornika Lubachów zgodnie z instrukcją gospodarowania wodami. Jak informuje Spółka, wbrew doniesieniom medialnym TAURON Ekoenergia sp. z o.o. nie wykonała nieuzgodnionego zrzutu wody ze zbiornika Lubachów. Należy odróżnić zrzut wody - działania kontrolowane, od przelania się wody przez zaporę kanałami okiennymi - działania niekontrolowane. Zadziałanie w dniu 15 września 2024 r. przelewu czołowego (przelewu oknami przez koronę zapory) na zaporze Lubachów, spowodowane było katastrofalnym przepływem wody w rzece Bystrzycy. Kluczowym organem administracyjnym odpowiedzialnym za współpracę z administratorem EW Lubachów w ramach zarządzania kryzysowego powodzią jest Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego w Świdnicy (dalej: „PCZKŚ”) kierowane przez Starostę Świdnickiego. Współpraca PCZKŚ z TAURON Ekoenergia sp. z o.o. miała charakter stały i dotykała wszelkich aspektów działań przeciwpowodziowych leżących po stronie TAURON Ekoenergia sp. z o.o. Wszelkie wcześniejsze upusty wody były koordynowane, wg zapewnień Spółki, zgodnie z obowiązującymi TAURON Ekoenergia sp. z o.o. procedurami, w tym instrukcją gospodarowania wodą. Meldunki do właściwych jednostek odpowiedzialnych za koordynację zarządzania kryzysowego były realizowane oraz dokumentowane w sposób przewidziany stosownymi regulacjami i poczynionymi uzgodnieniami. Decyzja o każdorazowym zrzucie z zapory wymagała każdorazowej akceptacji PCZKŚ i bez takiej zgody PCZKŚ żaden zrzut nie mógł być - i nie został - przeprowadzony przez TAURON Ekoenergia sp. z o.o. Przepływ przez okna przelewu czołowego trwał do godziny 21:30 i w szczytowym momencie łączny upust ze zbiornika osiągnął poziom 130 m3/s. Przelewem czołowym (oknami przez koronę zapory) ujście znalazło łącznie około 600 000 m3 wody, co stanowi mniej niż 0,85% pojemności zbiornika retencyjnego w Mietkowie. Całkowita ilość wody, która przelała się przez zaporę zbiornika Lubachów, nie wywarła, wg Spółki, zauważalnego wpływu na poziom wody w zbiorniku Mietków. Spółka wyjaśniła, że wymiana informacji pomiędzy TAURON Ekoenergia sp. z o.o. i Wodami Polskimi następowała w trybie zawnioskowanym przez Wody Polskie pismem dnia 12 września 2024 r. Zgodnie z wnioskiem Wód Polskich informacje dotyczące gospodarki wodnej przekazywane były ze stanami na godziny: 8:00, 14:00 oraz 18:00 (później 20:00). Spółka stoi na stanowisku, że TAURON Ekoenergia sp. z o.o. realizowała wskazany obowiązek, składając wymagane informacje za pośrednictwem wiadomości e-mail na przekazany adres. W szczególności dnia 15 września 2024 r. Wody Polskie zostały poinformowane o stanie wód w zbiorniku Lubachów w raporcie przygotowanym na godzinę 14:00, przekazanym o 14:37 w trybie zawnioskowanym przez Wody Polskie.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl