Interpelacja w sprawie ryzyka narażenia konsumentów na wzrost cen energii w związku z dopuszczeniem do dofinansowania z programu "Czyste Powietrze" urządzeń certyfikowanych przez prywatne firmy

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 28 listopada 2024 roku w sprawie ryzyka narażenia konsumentów na wzrost cen energii w związku z dopuszczeniem do dofinansowania z programu "Czyste Powietrze" urządzeń certyfikowanych przez prywatne firmy.

Sztandarowy program Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jakim jest „Czyste Powietrze“, od roku 2018 ma na celu wspieranie polskich gospodarstw domowych między innymi w wymianie systemów grzewczych emitujących coraz mniej szkodliwych substancji do atmosfery. Program zakłada wsparcie beneficjentów w dążeniu do osiągnięcia efektywności energetycznej należących do nich gospodarstw domowych.

W kwietniu 2024 roku poinformowali państwo opinię publiczną o zmianach, jakie będą wprowadzone w programie „Czyste Powietrze“. Przede wszystkim wprowadzili państwo wymóg, iż od 14 czerwca 2024 r. dofinansowanie będzie realizowane wyłącznie dla urządzeń wpisanych na listę zielonych urządzeń i materiałów (ZUM), a wszystkie pompy ciepła, znajdujące się już na liście ZUM, wymagają uzupełnienia dokumentacji o raport z badań przeprowadzonych przez niezależne akredytowane laboratoria z terenu EU lub EFTA. Jeden z załączników do programu zawiera szczegółowe informacje wymogów technicznych, jakie musi spełniać dany produkt, aby beneficjent otrzymał dofinansowanie. W okresie od 14 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. producenci oraz dystrybutorzy pomp ciepła mają możliwość przedstawienia ważnego certyfikatu HP Keymark, EHPA Q lub Eurovent, co stanowi podstawę do wpisania na listę ZUM.

Innymi słowy zastrzegają państwo, iż powyższe certyfikaty, wydawane przez prywatne firmy, stanowią podstawę do otrzymania zgody na wpisanie na listę ZUM. Polscy producenci pomp ciepła alarmują, iż wprowadzone zmiany mogą doprowadzić do zalania rynku urządzeniami o wątpliwej jakości, a w dalszej perspektywie narazić konsumentów na wysokie rachunki za energię elektryczną.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy MKiŚ lub NFOŚiGW przeprowadziły badania celem ustalenia stosunku procentowego udziału polskich firm produkujących pompy ciepła, jak i samych produktów tych producentów, w realizacji programu „Czyste Powietrze“?

2. Czy istnieje organ państwowy/unijny kontrolujący wydawane przez prywatne firmy znaki jakości? Jeśli tak, to jaki?

3. Dlaczego MKiŚ decyduje się na uznawanie prywatnych certyfikatów, takich jak HP Keymark, EHPA Q czy Eurovent, zamiast opierać się wyłącznie na niezależnych akredytowanych badaniach laboratoryjnych w UE? Czy ministerstwo wzięło pod uwagę ryzyko faworyzowania określonych podmiotów i marginalizacji polskich producentów?

4. Jak MKiŚ planuje sprawdzić pompy ciepła, które posiadają uznane znaki jakości, ale w wyniku kontroli UOKiK okazały się niespełniające wymogów technicznych i nie mogły być dopuszczone na rynek polski? Czy ministerstwo podjęło jakiekolwiek kroki w celu ochrony beneficjentów programu „Czyste Powietrze“, którzy zakupili takie urządzenia z dotacji?

5. Czy MKiŚ zamierza zorganizować system odbioru lub wymiany niespełniających norm pomp ciepła od beneficjentów, którzy zostali wprowadzeni w błąd i narażeni na zakup urządzeń o wątpliwej jakości? Jeśli tak, to jakie działania zostaną podjęte? Jeśli nie, to dlaczego?

6. Czy ministerstwo planuje współpracę z UOKiK w celu weryfikacji pomp ciepła już dotowanych z programu „Czyste Powietrze“? Kiedy dokładnie UOKiK rozpocznie szeroko zakrojone kontrole w tym zakresie?

7. Czy brak kontroli ze strony UOKiK nad pompami ciepła dotowanymi w ramach programu „Czyste Powietrze“ nie jest wynikiem działań MKiŚ mających na celu celowe opóźnienie weryfikacji jakości urządzeń, aby umożliwić sprzedaż niesprawdzonych produktów na polskim rynku?

8. Czy MKiŚ, przez wstrzymywanie kontroli jakości dotowanych pomp ciepła, nie wspiera przypadkiem przestępczego procederu wyłudzania dotacji kosztem polskich podatników i beneficjentów programu „Czyste Powietrze“? Jak ministerstwo odnosi się do zarzutów, że takie działania mogą budować precedens finansowania urządzeń niespełniających norm?

9. Dlaczego do dnia dzisiejszego ani jedna pompa ciepła nie została sprawdzona pod kątem deklarowanych parametrów w akredytowanym laboratorium?

10. Czy i w jaki sposób MKiŚ zamierza ochronić beneficjentów programu „Czyste Powietrze“ w sytuacji, gdy na dzień dzisiejszy na liście ZUM znajduje się pompa ciepła posiadająca dopuszczony przez ministra Krzysztofa Bolestę znak jakości, a od 1 stycznia 2025 roku na tej liście będą mogły pozostać jedynie urządzenia z raportami z badań wydanych przez akredytowane laboratoria zlokalizowane w UE lub krajach EFTA? Co w przypadku, gdy taka pompa zostanie usunięta z listy, domniemając, że brak raportu wynika z niespełnienia wymogów lub że deklarowane parametry urządzenia mogłyby być nieosiągalne? Jak MKiŚ planuje zweryfikować te podejrzenia i czy przewidziano jakiekolwiek rekompensaty dla użytkowników takich urządzeń, którzy zaufali dopuszczonym przez ministerstwo znakom jakości?

Oto odpowiedź Ministerstwa Klimatu i Środowiska z dnia 23 grudnia 2024 roku:

Ochrona beneficjentów programu „Czyste Powietrze”

Mimo przeznaczania od 2018 roku ogromnych środków finansowych na realizację programu „Czyste Powietrze”, projektując ten program nie zadbano w wystarczającym stopniu o odpowiednią ochronę beneficjentów przed ryzykiem wyboru niskiej jakości pomp ciepła lub instalacji tych urządzeń w budynkach, które nie są do tego przygotowane. Skutkowało to ryzykiem ponoszenia przez beneficjentów „rachunków grozy” za eksploatację pomp ciepła. Dopiero zmiany wprowadzone w regulaminie programu Czyste Powietrze w kwietniu 2024 roku wprowadziły ograniczenie finansowania jedynie pomp ciepła, które zostały wpisane na listę Zielonych Urządzeń i Materiałów (ZUM). Dodatkowo w czerwcu 2024 roku wprowadzony został obowiązek przeprowadzenia audytu energetycznego w przypadku instalacji pompy ciepła. Ten warunek ma na celu ochronę beneficjentów przed instalacją pomp ciepła w nieocieplonych budynkach, co mogłoby skutkować wysokimi rachunkami za energię elektryczną. Zasady programu „Czyste Powietrze” umożliwiają finansowanie jedynie urządzeń fabrycznie nowych, dopuszczonych do obrotu oraz spełniających wszystkie obowiązujące przepisami prawa wymogi, w tym muszą posiadać deklarację zgodności z przepisami z zakresu bezpieczeństwa produktu. Przeznaczenie środków publicznych na dane urządzenia umożliwia również określenie dodatkowych parametrów, dzięki czemu dofinansowanie będzie udzielane na lepsze z punktu widzenia środowiskowego produkty. W Programie „Czyste Powietrze” takimi dodatkowymi wymogami jest to, aby cechowały się one parametrami świadczącymi o ich lepszej efektywności energetycznej i mniejszym wpływie na środowisko.

Wymagania dla pomp ciepła wpisywanych na listę ZUM

Zasady prowadzenia listy ZUM umożliwiają wpis na równych zasadach dla wszystkich producentów i urządzeń, które spełniają warunki w zakresie efektywności energetycznej i niezbędnej dokumentacji. Warunkiem wpisu na listę jest przede wszystkim przedstawienie badań urządzeń z akredytowanego laboratorium w Unii Europejskiej lub krajów EFTA. Możliwość wprowadzenia na listę ZUM pomp ciepła na podstawie europejskich znaków jakości (EHPA-Q, HP KEYMARK lub EUROVENT) było rozwiązaniem tymczasowym – tylko w okresie od 14 czerwca do 31 grudnia 2024. Takie rozwiązanie wynikało przede wszystkim z troski o beneficjentów Programu Czyste Powietrze, którzy musieli mieć dostęp do dobrych jakościowo pomp ciepła i jednocześnie mieć szeroki wybór urządzeń, dostosowanych do potrzeb energetycznych swojego budynku. Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie prowadzi szczegółowych analiz jaki jest udział pomp ciepła z podziałem na kraj pochodzenia. Program umożliwia beneficjentom wybór pompy ciepła spośród urządzeń dostępnych na liście ZUM według zdiagnozowanych potrzeb budynku oraz własnych preferencji.

Kontrole rynku pomp ciepła

Organem odpowiedzialnym za kontrolę pomp ciepła w zakresie spełniania wymogów deklarowanych przez producentów jest Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) wraz z Inspekcją Handlową oraz Krajową Administracja Skarbową cyklicznie realizuje na granicy wspólne projekty kontroli produktów w procedurze celnej dopuszczenia do obrotu. Na początku 2024 roku taki projekt był realizowany w przedmiocie pomp ciepła. W trakcie trwania projektu zweryfikowano 36 modeli pomp ciepła w zakresie oznakowania i towarzyszącej im dokumentacji, kwestionując 34 modele. Kontroli poddawane były wszystkie pompy ciepła zatrzymane na granicy w zaplanowanym okresie, niezależnie od tego czy procedurę oceny zgodności przeprowadziła akredytowana jednostka badawcza posiadająca siedzibę na terytorium Unii Europejskiej (UE), czy też poza UE. Podjęcie przez UOKiK oraz Inspekcję Handlową kompleksowych działań kontrolnych obejmujących przebadanie pomp ciepła pozyskanych z rynku, uzależnione jest od posiadania środków finansowych niezbędnych dla przeprowadzenia kosztownych badań laboratoryjnych. Dlatego w październiku 2024 r. sfinalizowano podpisanie porozumienia o współpracy między IOŚ-BIP a UOKiK na rzecz przeciwdziałania obrotowi pompami ciepła niespełniającymi wymaganych parametrów.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl