Interpelacja w sprawie skali i kosztów finansowania bonów na zasiedlenie dla obywateli Ukrainy
Interpelacje posła Janusza Kowalskiego z dnia 9 czerwca 2026 roku w sprawie skali i kosztów finansowania bonów na zasiedlenie dla obywateli Ukrainy.
Bon na zasiedlenie jest jednym z instrumentów rynku pracy finansowanych ze środków Funduszu Pracy, którego celem jest wspieranie osób bezrobotnych podejmujących zatrudnienie poza miejscem dotychczasowego zamieszkania. Instrument ten pozwala na uzyskanie jednorazowego wsparcia finansowego w związku z podjęciem pracy i zmianą miejsca pobytu, a wysokość przyznawanych środków może obecnie osiągać znaczące kwoty finansowane ze środków publicznych.
Jednocześnie obowiązujące przepisy przewidują możliwość korzystania z instrumentów rynku pracy nie tylko przez obywateli polskich, ale również przez określone kategorie cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dotyczy to również obywateli Ukrainy, którzy po spełnieniu ustawowych warunków mogą ubiegać się o przyznanie bonu na zasiedlenie.
W związku z rosnącą skalą wydatków przeznaczanych na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu zasadne jest uzyskanie szczegółowych informacji dotyczących struktury beneficjentów tego instrumentu, w tym udziału obywateli Ukrainy i innych cudzoziemców w korzystaniu ze środków Funduszu Pracy. Istotne znaczenie ma również ocena skuteczności programu w odniesieniu do poszczególnych grup beneficjentów oraz ustalenie, jaka część środków publicznych przeznaczanych na ten cel trafia do osób nieposiadających obywatelstwa polskiego.
Szczególnego znaczenia nabiera kwestia przejrzystości wydatkowania środków Funduszu Pracy oraz przedstawienia danych pozwalających ocenić skalę korzystania z bonu na zasiedlenie przez cudzoziemców. Dotyczy to zwłaszcza obywateli Ukrainy, którzy stanowią najliczniejszą grupę cudzoziemców korzystających z różnych form zatrudnienia w Polsce.
Zasadne jest również ustalenie czy ministerstwo monitoruje wpływ przyznawania bonów na zasiedlenie cudzoziemcom na dostępność środków przeznaczonych dla obywateli polskich oraz czy prowadzone są analizy dotyczące efektywności wydatkowania środków publicznych w tym zakresie.
Oto odpowiedź Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 sierpnia 2026 roku:
Bon na zasiedlenie jest fakultatywną formą pomocy udzielaną przez powiatowe urzędy pracy zgodnie z zasadami, które określono w art. 208 ustawy z dnia 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. z 2025 r. poz. 620). Na wstępie pragnę wyjaśnić, że udział obywateli Ukrainy w grupie osób korzystających z bonu na zasiedlenie ma charakter marginalny i nie przekracza 0,5%. Nie sposób zatem dowieść, do czego Pan Poseł wyraźnie dąży stawiając pytania zawierające ową tezę, że wypłacanie im tego świadczenia w sposób zgodny z przepisami znacząco wpływa na dostępność środków Funduszu Pracy dla obywateli Polski. Oczywiście prawdą jest, że przy ocenie efektywności form pomocy oferowanych obywatelkom i obywatelom RP należy brać pod uwagę, obok innych czynników, również wkład obcokrajowców – zarówno w charakterze pracowników, jak i beneficjentów świadczeń - w kształtowanie polskiego rynku pracy. Po uwzględnieniu dostępnych analiz okazuje się jednak, że płynące z nich wnioski przeczą założeniom, dla których Pan Poseł szuka potwierdzenia. Dane i prognozy wskazują, że obecność obcokrajowców na polskim rynku pracy jest nie tylko korzystna, ale wręcz kluczowa dla zapewnienia rozwoju gospodarczego kraju. Zgodnie z badaniem Instytutu Spraw Publicznych pt. „Migracja w Polsce: fakty, wpływ, kierunki działania, stanowiącym „kompleksowe opracowanie poświęcone wyzwaniom i konsekwencjom współczesnych procesów migracyjnych w Polsce”, przygotowanym przez Instytut Spraw Publicznych, Ipsos oraz grupę Deloitte, cudzoziemcy, którzy mieszkają i pracują w naszym kraju zwiększyli jego PKB w roku 2025 o kwotę od 200 do 416 mld zł, czyli od 5,1 do 10, 7 procent. Udział pracujących obywatelek i obywateli Ukrainy - atakowanych przez Pana Posła zarówno z mównicy sejmowej, jak i w mediach społecznościowych1 - w kształtowaniu tych wskaźników jest decydujący. Z zeszłorocznych szacunków grupy Deloitte wynika, że w 2024 r. wnieśli oni do polskiego PKB ok. 99 mld zł, co przekłada się na 2,7% wzrostu (w 2030 roku ma być to już 3,2%). Zgodnie z wyliczeniami na każdą złotówkę przekazaną z budżetu na pomoc obywatelom Ukrainy, do finansów publicznych z tytułu aktywności ekonomicznej tej grupy wraca 4,9 zł. Przywołane dane pokazują, że wprowadzanie zmian zaostrzających zasady przyznawania bonu na zasiedlenie byłoby działaniem bezpodstawnym. Należy też podkreślić, że zgodnie z art. 3 ww. ustawy, publiczne służby zatrudnienia stosują zasady równego traktowania w dostępie i korzystaniu z form pomocy określonych w tym akcie. Kryteria dostępu do form pomocy muszą być obiektywne i jednakowe dla wszystkich i nie mogą różnicować osób uprawnionych ze względu na narodowość, ponieważ stanowiłoby to przejaw dyskryminacji. Zgodnie z art. 72 ww. ustawy obcokrajowcy będący obywatelami Unii Europejskiej i członkowie ich rodzin, cudzoziemcy posiadający zgodę na pobyt stały, status uchodźcy, ochronę uzupełniającą, ochronę czasową, zgodę na pobyt ze względów humanitarnych lub zgodę na pobyt tolerowany, a także obcokrajowcy posiadający odpowiedni tytuł pobytowy uprawniający do pracy na terenie RP mogą korzystać z form pomocy przewidzianych w ustawie na zasadach analogicznych do obywateli polskich. Bon na zasiedlenie nie stanowi zatem formy pomocy powszechnie dostępnej dla wszystkich cudzoziemców przebywających na terytorium RP. Krąg osób uprawnionych do skorzystania z tego narzędzia określa w sposób ścisły art. 72 ww. ustawy. Wyklucza to możliwość rozszerzenia wykładni przepisów i wykorzystania bonu poza zakresem wyznaczonym przez ustawodawcę. Bon na zasiedlenie w ramach ustawy finansowany jest ze środków Funduszu Pracy. Łączna kwota środków na realizację tego świadczenia w 2024 r. wyniosła 92 109 257,11 zł, a w 2025 r. 91 366 876,28 zł. Z dostępnych na moment zbierania danych, o które pyta Pan Poseł informacji wynika, że od początku br. przeznaczono na tę formę pomocy 16 184 772,74 zł. Zbierane w ramach statystyki publicznej informacje nt. wydatków z Funduszu Pracy nie uwzględniają wydatków dla cudzoziemców w podziale na poszczególne formy wsparcia. Liczba wszystkich bezrobotnych, którzy podjęli pracę lub działalność gospodarczą w ramach bonu na zasiedlenie wynosiła: 8,3 tys. osób w 2024 r., 7,5 tys. w 2025 r. i 1,5 tys. w okresie styczeń-kwiecień 2026 r. Od początku 2024 do końca kwietnia br. 18 obywateli Ukrainy podjęło pracę lub działalność gospodarczą w ramach bonu na zasiedlenie. Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia nie przewiduje obowiązku gromadzenia przez PUP danych dotyczących pozostawania uczestników wsparcia w zatrudnieniu po upływie 6, 12 i 24 miesięcy od rozliczenia udzielonej formy pomocy. PUP monitorują i weryfikują spełnienie warunków korzystania z poszczególnych form pomocy w zakresie wynikającym z przepisów ustawy oraz zawartych umów. MRPiPS nie posiada również danych o pobycie w Polsce beneficjentów bonu na zasiedlenie w perspektywie 12 i 24 miesięcy od wypłaty środków. Warto podkreślić, że w przypadku bonu na zasiedlenie i innych fakultatywnych form pomocy samo spełnienie warunków formalnych określonych we wniosku nie oznacza automatycznego przyznania wsparcia. Ocena zasadności udzielenia pomocy należy do kompetencji PUP i dokonywana jest na podstawie indywidualnej analizy sytuacji osoby składającej wniosek o bon, z uwzględnieniem sytuacji na lokalnym rynku pracy, dostępnych środków oraz celowości udzielanej pomocy.
Źródło: https://www.sejm.gov.pl
