Interpelacja w sprawie zasadności wprowadzenia podwyższonej stawki podatku VAT na wybrane napoje bezalkoholowe

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 28 grudnia 2025 roku w sprawie zasadności wprowadzenia podwyższonej stawki podatku VAT na wybrane napoje bezalkoholowe.

W wyniku planowanej nowelizacji przepisów dotyczących podatku od towarów i usług przewidziano objęcie od 1 lipca 2026 r. podstawową stawką VAT w wysokości 23% wybranych kategorii napojów bezalkoholowych, w tym napojów zawierających określony udział soku owocowego lub warzywnego, napojów energetycznych oraz bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych. Zmiana ta oznacza odejście od dotychczasowych preferencyjnych stawek VAT stosowanych wobec tych produktów.

Z uzasadnienia projektu wynika, że podwyższenie stawki VAT ma charakter systemowy i porządkujący, a w części przypadków wiązane jest również z deklarowanymi celami zdrowotnymi. Jednocześnie jednak uzasadnienie to nie zawiera precyzyjnych danych ani jednoznacznych analiz, które pozwalałyby ocenić, czy zastosowanie podstawowej stawki VAT wobec wskazanych napojów jest rozwiązaniem racjonalnym, proporcjonalnym i spójnym z dotychczasową logiką podatku od towarów i usług. W szczególności wątpliwości budzi objęcie jednolitą, podwyższoną stawką VAT produktów istotnie zróżnicowanych pod względem składu, funkcji konsumpcyjnej oraz oddziaływania rynkowego, w tym bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych, które w praktyce pełnią odmienną rolę niż klasyczne alkohole. Dotyczy to zwłaszcza rynku cydru, który w Polsce jest segmentem rozwijającym się, silnie powiązanym z krajowym sadownictwem i produkcją rolną, a jednocześnie wyjątkowo wrażliwym na zmiany fiskalne.

Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie konkretne analizy ekonomiczne, podatkowe lub sektorowe zostały przeprowadzone w Ministerstwie Finansów przed podjęciem decyzji o objęciu wybranych napojów bezalkoholowych podstawową stawką VAT i jakie były ich kluczowe wnioski?

2. Czy w toku prac nad nowelizacją sporządzono szczegółową ocenę skutków regulacji dedykowaną wyłącznie rynkowi napojów bezalkoholowych, a jeżeli tak – dlaczego jej ustalenia nie zostały w sposób jednoznaczny odzwierciedlone w uzasadnieniu projektu?

3. Na jakiej podstawie merytorycznej Ministerstwo Finansów uznało, że napoje zawierające określony udział soku owocowego lub warzywnego nie powinny korzystać z preferencyjnej stawki VAT, mimo że skład tych produktów zbliża je do kategorii żywności?

4. W jaki sposób Ministerstwo Finansów uzasadnia objęcie bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych stawką 23% VAT, skoro produkty te nie zawierają alkoholu lub zawierają go w ilościach śladowych, a ich konsumpcja nie generuje skutków właściwych dla alkoholu etylowego?

5. Czy przeprowadzono analizę skutków podwyższenia stawki VAT dla rynku cydru w Polsce, w szczególności w odniesieniu do krajowych producentów, struktury podaży oraz powiązań tego segmentu z krajowym sadownictwem?

6. Jakie przesłanki doprowadziły do zrównania podatkowego bezalkoholowego cydru z innymi napojami objętymi podstawową stawką VAT pomimo odmiennych uwarunkowań produkcyjnych i rynkowych tego produktu?

7. Czy Ministerstwo Finansów analizowało spójność wprowadzonej zmiany z deklarowanym celem uproszczenia systemu VAT, biorąc pod uwagę ryzyko dalszych sporów klasyfikacyjnych oraz konieczność wydawania indywidualnych interpretacji podatkowych?

8. W jakim zakresie przy projektowaniu podwyżki VAT uwzględniono porównawcze analizy rozwiązań stosowanych w innych państwach Unii Europejskiej w odniesieniu do opodatkowania napojów bezalkoholowych oraz bezalkoholowych odpowiedników alkoholu?

9. Czy Ministerstwo Finansów rozważało alternatywne rozwiązania regulacyjne lub podatkowe, które pozwalałyby realizować deklarowane cele fiskalne lub zdrowotne bez rezygnacji z preferencyjnych stawek VAT dla wskazanych kategorii napojów?

10. Czy Ministerstwo Finansów posiada analizy porównawcze skuteczności instrumentów fiskalnych w polityce antyalkoholowej w zestawieniu z programami edukacyjnymi i profilaktycznymi realizowanymi we współpracy z innymi resortami, a jeżeli tak – dlaczego wnioski z tych analiz nie znalazły odzwierciedlenia w projektowanych zmianach podatkowych?

11. Czy rozważano możliwość przeznaczenia części wpływów z podatków pośrednich związanych z rynkiem napojów alkoholowych i bezalkoholowych na dedykowany fundusz profilaktyki uzależnień, realizowany wspólnie z resortami właściwymi do spraw zdrowia i edukacji, zamiast wprowadzania podwyżek VAT o charakterze powszechnym?

12. W jaki sposób Ministerstwo Finansów ocenia spójność podwyższenia stawki VAT na bezalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych z deklarowanym celem ochrony młodzieży przed alkoholem, biorąc pod uwagę, że produkty te nie zawierają alkoholu i bywają wskazywane jako element strategii redukcji szkód, a nie czynnik inicjujący uzależnienia?

Oto odpowiedź Ministerstwa Finansów z dnia 23 stycznia 2026 roku:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że wprowadzenie do krajowego porządku prawnego nowych rozwiązań legislacyjnych zawsze poprzedzone jest dokonaniem oceny przewidywanych skutków społeczno-gospodarczych. W odniesieniu do będącego przedmiotem wystąpienia projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (UD327) obowiązek ten został zrealizowany poprzez dołączenie do projektu Oceny Skutków Regulacji (OSR).

Przepisy prawa nie nakładają jednak wymogu poprzedzania każdego projektu aktu normatywnego przeprowadzeniem określonych badań empirycznych czy analiz ilościowych. Ustawodawca może opierać się na wiedzy eksperckiej, doświadczeniach praktycznych, dostępnych danych, obserwacjach rynku czy dotychczasowym funkcjonowaniu systemu prawnego. Z perspektywy ratio legis wprowadzanych regulacji, kluczowe znaczenie ma celowość i proporcjonalność proponowanych rozwiązań, które co do zasady powinny być uzasadnione realizacją określonego interesu publicznego. Brak obowiązku przeprowadzenia ww. analiz czy badań nie oznacza przy tym dowolności w stanowieniu prawa. Koniecznym jest wykazanie, że proponowane rozwiązania są racjonalne, spójne z systemem prawnym oraz adekwatne do zakładanego celu regulacji. Ocena ta następuje zarówno w trakcie prac koncepcyjnych nad projektem, jak i na późniejszych etapach procesu legislacyjnego, w tym w ramach konsultacji publicznych, uzgodnień i opiniowania. Przechodząc zatem do wyrażonych w interpelacji wątpliwości dotyczących wpływu projektowanych regulacji na funkcjonowanie rynku napojów bezalkoholowych w Polsce uprzejmie informuję, że uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług, jak również załączona do projektu OSR, zawierają kompleksowe, wymagane przepisami prawa wyjaśnienia celu wprowadzenia projektowanych zmian. Podwyższenie stawki VAT na bezalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych wpisuje się w realizację odpowiedzialnej polityki społecznej państwa, w szczególności w obszarze ochrony dzieci i młodzieży oraz kształtowania właściwych nawyków konsumenckich. Produkty te, mimo braku w swoim składzie alkoholu bądź jego niewielkiej ilości (która nie wpływa na zmianę ich statusu klasyfikacyjnego jako napojów bezalkoholowych), często odwołują się do estetyki, nazewnictwa i wzorców charakterystycznych dla napojów alkoholowych, co może sprzyjać normalizacji ich spożywania już od najmłodszych lat. Dotyczy to w takim samym stopniu napojów imitujących piwo, wino, drinki, jak i wskazany w interpelacji cydr. Z tego względu wszystkie wskazane napoje zostały objęte projektowanym rozwiązaniem w zakresie stawki podatku VAT i w świetle przyjętych w projekcie założeń i celu regulacji nie ma żadnego uzasadnienia dla odmiennego traktowania napoju bezalkoholowego będącego odpowiednikiem cydru.

Ponadto, Minister Zdrowia wyraził jednoznaczne poparcie dla zaproponowanych przedmiotowym projektem rozwiązań. Minister Zdrowia wskazał, że w ramach koncepcji całościowego podejścia do zdrowia powinniśmy prowadzić spójną politykę międzysektorową. Polityka ta musi uwzględniać konieczność ograniczenia promocji produktów niekorzystnych dla zdrowia, ale także preferencyjnego traktowania tych produktów, które charakteryzuje wyższa wartość odżywcza. Z informacji przekazanych przez Ministra Zdrowia wynika, że produkty bezalkoholowe i niskoalkoholowe stają się coraz bardziej dostępne i popularne jako alternatywa dla tradycyjnych napojów alkoholowych. Z przeglądu literatury dotyczącego spożywania napojów niskoalkoholowych i bezalkoholowych przez osoby z zaburzeniami związanymi z nadmiernym piciem alkoholu, wynika, że brakuje wystarczających dowodów, aby jednoznacznie wskazać zalecenia dotyczące spożycia tych produktów przez osoby z zaburzeniami spożycia alkoholu, osoby pijące ryzykownie i szkodliwie. Stwierdzono, że głód alkoholu wzrasta po spożyciu napojów niskoalkoholowych i bezalkoholowych, a ten wzrost koreluje z nasileniem uzależnienia od alkoholu. Wreszcie, osoby pijące dużo alkoholu mają tendencję do spożywania napojów No/Low w połączeniu z regularnym spożyciem alkoholu, a nie jako element regularnych wzorców picia. Odpowiednia polityka fiskalna może pełnić funkcję nie tylko dochodową, ale również prewencyjną i edukacyjną, wspierając działania na rzecz zdrowia publicznego i odpowiedzialnych postaw społecznych. Takie jest też główne uzasadnienie do proponowanych zmian.

Powyższe wyjaśnienia w sposób kompleksowy odnoszą się do zasadniczej części pytań zawartych w interpelacji. W kontekście natomiast wyrażonej w interpelacji troski o spójność i jasność systemu podatkowego dla przedsiębiorców zauważam, że w przypadku wątpliwości dotyczących właściwej stawki podatku VAT dla danego towaru, podatnicy mogą wystąpić do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wiążącą informację stawkową (WIS), wydawaną w trybie art. 42a – 42i ustawy o VAT. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej jako organ wydający WIS posiada odpowiednie narzędzia i kompetencje, aby w sposób sprawny i spójny wspierać podatników w prawidłowym stosowaniu stawek VAT. Przyjęcie w omawianym zakresie rozwiązań nie powinno prowadzić do trudności w stosowaniu przepisów, zresztą zgłoszone w procesie konsultacji uwagi są rzetelnie analizowane i projekt jest doskonalony, tak żeby planowane regulacje były jak najbardziej czytelne dla podatników. W zakresie pytania o uwzględnienie porównawczych analiz rozwiązań stosowanych w innych państwach Unii Europejskiej w odniesieniu do omawianych napojów zauważam, że OSR omawianego projektu zawiera stosowne odniesienie się do tej kwestii – w pkt 3 OSR zawarto informację o stosowaniu stawek obniżonych VAT w innych państwach członkowskich.

Odnosząc się natomiast do możliwości przeznaczenia części wpływów z podatków pośrednich związanych z rynkiem napojów alkoholowych i bezalkoholowych na dedykowany fundusz profilaktyki uzależnień pragnę wyjaśnić, że podatek VAT stanowi dochód budżetu państwa. Wpływy z VAT nie są przypisane do finansowania konkretnych, z góry określonych wydatków publicznych – zasilają one wspólną pulę środków budżetowych, z której następnie finansowane są różne wydatki państwa, ustalane w ustawie budżetowej. W praktyce nie istnieje możliwość ani mechanizm prawny pozwalający na bezpośrednie powiązanie konkretnych wpływów z VAT z określonym celem (np. ochrona zdrowia, edukacja itp.). Tym samym podatek VAT nie jest podatkiem celowym, a jego funkcją jest zapewnienie stabilnych i przewidywalnych wpływów budżetowych, z których finansowane są wydatki związane z funkcjonowaniem sfery publicznej, w tym wydatki na cele społeczne czy obronność kraju. Jak wskazano powyżej, w ramach konsultacji publicznych, opiniowania oraz uzgodnień międzyresortowych projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (UD 327) zostały zgłoszone uwagi, które są jeszcze szczegółowo analizowane. W związku z powyższym na obecnym etapie prac legislacyjnych nie jest możliwe przesądzenie o ostatecznym kształcie projektowanych rozwiązań.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl